Chưa đầy một năm theo đuổi nghiên cứu khoa học, Hà Cao Phúc đã có 10 bài báo được công bố, trong đó có 2 bài thuộc nhóm tạp chí Q1 – nhóm xếp hạng cao trong hệ thống tạp chí khoa học quốc tế. Đằng sau những dấu mốc ấy là hành trình từ một người trẻ yêu thích sáng tạo nội dung đến khi tìm thấy niềm say mê với nghiên cứu. Với Phúc, môi trường Trường Đại học FPT đã mang đến không gian để thử sức ở nhiều hướng đi trước khi xác định điều mình thực sự muốn theo đuổi. Cùng lắng nghe Phúc chia sẻ về hành trình ấy, những trải nghiệm phía sau các công bố khoa học và định hướng trong tương lai.
PV: Nhìn lại hành trình từ thời THPT, khi từng là thủ khoa, đến giai đoạn một năm tạm dừng việc học theo đuổi truyền thông, nghệ thuật và sáng tạo nội dung rồi quay lại giảng đường, đâu là những trải nghiệm quan trọng đưa bạn đến với Trường Đại học FPT? Khi mới vào trường, bạn hình dung mình sẽ trở thành người như thế nào?
Hà Cao Phúc: Nếu nhìn lại, hành trình của em khá vòng vèo, chứ không phải ngay từ đầu đã xác định sẽ theo đuổi học thuật hay nghiên cứu. Thời THPT, em từng là thủ khoa và có kết quả học tập tốt. Em cũng từng trúng tuyển đại học với điểm xét học bạ 29,3/30. Tuy nhiên, khi ấy, em chưa nghĩ mình sẽ dành nhiều năm tiếp theo cho việc học. Em yêu thích truyền thông, nghệ thuật, sáng tạo nội dung và từng nghiêm túc cân nhắc trở thành Streamer. Vì muốn thử sức với hướng đi mình yêu thích, em thậm chí đã dành một năm tạm gác việc học để trải nghiệm trước khi tìm ra con đường phù hợp hơn.
Khi quay lại đại học và vào FPTU, suy nghĩ của em lúc ấy thật ra khá đơn giản: học cho đàng hoàng, có một tấm bằng để gia đình yên tâm, sau đó đi làm. Em hoàn toàn không tưởng tượng được sẽ có ngày mình muốn học tiếp đến tiến sĩ. Nhưng trong quá trình học, em bắt đầu thử nhiều thứ, từ AI, chatbot, thị giác máy tính, hệ thống nhúng đến xe tự hành, UAV và các cuộc thi công nghệ. Ban đầu điều em quan tâm chủ yếu là “làm thế nào để cái này chạy được?”, nhưng càng làm thì các câu hỏi dần chuyển thành “tại sao nó chạy tốt?”, “nó thất bại ở đâu?”, “có cách nào tốt hơn không?” và “điều mình đang làm có thật sự mới không?”. Có lẽ đó là lúc em bắt đầu tiến gần đến nghiên cứu mà chính mình cũng không nhận ra.
Nếu phải tóm lại hành trình đó bằng một câu, em nghĩ sẽ là: em từng là một người muốn rời xa việc học, nhưng cuối cùng lại đi xa nhất với chính việc học.
PV: Trước khi bắt đầu nghiên cứu khoa học, bạn đã tham gia nhiều cuộc thi trong và ngoài nước. Những trải nghiệm đó đã định hình cách tiếp cận vấn đề ra sao? Khi làm việc cùng TS. Lê Phú Nguyên, điều gì thay đổi trong cách bạn suy nghĩ?
Hà Cao Phúc: Trước khi thực sự bước vào nghiên cứu, em đã dành khá nhiều thời gian cho các cuộc thi, hackathon và những dự án kỹ thuật. Đi thi giúp em hình thành một cách tiếp cận tương đối nhanh: phải xác định mình đang giải quyết vấn đề gì, đâu là phần quan trọng nhất, cái gì cần ưu tiên, bản mẫu thử nghiệm (mẫu thử nghiệm) như thế nào và nếu một hướng không hoạt động thì phải đủ nhanh để thay đổi. Em cũng có cơ hội tiếp xúc với nhiều bạn giỏi từ các trường khác, quan sát cách họ làm việc và giải quyết vấn đề. Với em, đi thi không chỉ để giành giải mà còn là một cách rất nhanh để biết người khác đang làm đến đâu và bản thân mình đang thiếu gì.
Sau này em nhận ra các cuộc thi và nghiên cứu có khác biệt lớn. Một sản phẩm hoạt động tốt có thể tạo dấu ấn trong cuộc thi, nhưng nghiên cứu còn phải trả lời được vì sao phương pháp hiệu quả, cách đánh giá có phù hợp không và kết quả có thể kiểm chứng, tái lập hay không.
Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, khi bắt đầu làm việc nghiêm túc hơn cùng thầy Nguyên, cách em tiếp cận một bài toán thay đổi rất rõ. Trước đây em thường xuất phát từ giải pháp, chẳng hạn thấy một mô-đun thú vị thì nghĩ “thử ghép cái này vào xem kết quả có tăng không”. Sau đó em học cách bắt đầu ngược lại bằng câu hỏi: “Vấn đề thực sự ở đây là gì?”. Từ đó mới đi đến khoảng trống nghiên cứu, giả thuyết của mình và thí nghiệm nào có thể chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết đó.
Một ví dụ là bài toán bảo trì dự đoán. Khi kiểm tra cách chia dữ liệu kỹ hơn, em nhận ra những tín hiệu quá gần nhau có thể xuất hiện ở cả dữ liệu huấn luyện lẫn kiểm thử, khiến kết quả ban đầu cao hơn thực tế. Em hiểu rằng một kết quả thấp hơn nhưng trung thực vẫn có giá trị hơn con số đẹp được tạo ra từ cách đánh giá chưa phù hợp. Em nghĩ đó là một trong những thay đổi lớn nhất mà thầy Nguyên giúp em hình thành: mục tiêu của nghiên cứu không phải là cố chứng minh mình đúng, mà là thiết kế thí nghiệm đủ nghiêm ngặt để xem mình có thực sự đúng hay không.
Mang đam mê công nghệ đến đấu trường quốc tế
PV: Bạn có thể chia sẻ về 10 công trình nghiên cứu quốc tế, gồm 2 bài Q1 và 8 bài hội nghị: các bài tập trung vào vấn đề gì, bạn đảm nhiệm vai trò nào và điều gì giúp bạn đạt kết quả này trong thời gian tương đối ngắn?
Hà Cao Phúc: Em hiện có 10 công trình nghiên cứu quốc tế đã được chấp nhận, gồm 2 bài tạp chí Q1 và 8 bài hội nghị quốc tế, thuộc nhiều hướng như thị giác máy tính, UAV và hệ thống tự hành, AI công nghiệp, nông nghiệp và viễn thám. Một số bài tập trung vào phát hiện vật thể nhỏ từ UAV, chẩn đoán lỗi thiết bị và nhận diện bệnh cây trồng bằng ảnh đa phổ. Em cũng từng nghiên cứu ứng dụng học máy để phân tích tác động của rủi ro địa chính trị đến thị trường chứng khoán ASEAN.
Trong 10 công trình, em là tác giả thứ nhất của 5 bài, tác giả thứ hai của 3 bài và tác giả thứ ba của 2 bài. Hai công bố Q1 của em nghiên cứu về phát hiện vật thể nhỏ trên UAV và phân loại bệnh cây trồng từ ảnh đa phổ. Trong đó, hướng UAV đặc biệt gần với những điều em yêu thích: kết hợp thị giác máy tính, AI trên hệ thống nhúng, phần cứng và khả năng triển khai trong thực tế.
Em nghĩ kết quả này không chỉ đến từ quá trình làm nghiên cứu, mà còn từ kinh nghiệm kỹ thuật, phát triển sản phẩm và tham gia các cuộc thi trước đó. Những trải nghiệm ấy giúp em quen với việc xây dựng hệ thống, xử lý lỗi và thực hiện thí nghiệm. Khi chuyển sang nghiên cứu khoa học, em tiếp tục học sâu hơn về phương pháp nghiên cứu, thiết kế thí nghiệm, đánh giá kết quả và viết học thuật.
Quan trọng hơn, em không nghĩ đây là thành tích của riêng một người. Thầy Nguyên, thầy Trung, thầy Phúc và các bạn trong nhóm nghiên cứu đã hỗ trợ em rất nhiều. Chính sự hướng dẫn đó giúp em chuyển kinh nghiệm kỹ thuật thành những câu hỏi nghiên cứu có cấu trúc hơn.
PV: Trong quá trình học tại Trường Đại học FPT, những trải nghiệm, dự án hoặc sự hướng dẫn nào đã tác động rõ nhất đến sự phát triển của bạn và giúp bạn chuyển từ các cuộc thi sang nghiên cứu chuyên sâu?
Hà Cao Phúc: Điều em biết ơn FPTU nhất có lẽ không phải là trường đã vạch sẵn cho em một con đường, mà là em có đủ không gian để thử nhiều hướng trước khi hiểu mình thực sự phù hợp với điều gì. Trong quá trình học, em từng thử từ chatbot, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, thị giác máy tính, AI trên hệ thống nhúng, xe tự hành, UAV, AI tạo sinh đến hệ thống giao dịch rồi mới dần đi sâu vào nghiên cứu khoa học.
Nếu phải nhắc đến những người ảnh hưởng lớn nhất trong giai đoạn chuyển sang nghiên cứu thì em muốn nhắc tới thầy Nguyên và thầy Phúc. Sau một năm tạm dừng việc học, có khoảng thời gian em khá mông lung, chưa biết mình giỏi điều gì hay những gì đang làm có dẫn đến một hướng đủ rõ ràng không. Các thầy và các bạn trong nhóm nghiên cứu luôn hỗ trợ, phản biện và động viên em tiếp tục.
Nhìn lại, quá trình chuyển từ các cuộc thi sang nghiên cứu khoa học không xảy ra vì em bỏ kỹ thuật để làm một thứ khác. Nghiên cứu của em được xây dựng trên chính nền kỹ thuật và những lần đi thi đó. Điều em được bổ sung sau này là phương pháp luận nghiên cứu và tư duy khoa học: chuyển từ việc hỏi “làm được chưa?” sang “vì sao làm được và mình có thể chứng minh điều đó như thế nào?”
PV: Nhìn lại quá trình từ tham gia cuộc thi đến nghiên cứu và công bố quốc tế, thói quen nào giúp bạn tiến bộ nhanh nhất? Bạn đã từng gặp thất bại hoặc bị từ chối bài báo chưa, và đã vượt qua như thế nào?
Hà Cao Phúc: Em thường làm nhiều luồng công việc song song. Trong lúc mô hình đang chạy thí nghiệm, em tranh thủ đọc bài báo khoa học, cập nhật công nghệ hoặc phát triển ý tưởng cho hướng nghiên cứu khác. Cách làm này giúp em tận dụng thời gian, nhưng cũng đòi hỏi phải biết ưu tiên và chủ động điều chỉnh khi có quá nhiều việc.
Em cũng có thói quen bắt tay thử nghiệm từ sớm, thay vì chờ đến khi hiểu một chủ đề hoàn toàn mới bắt đầu. Qua quá trình tham gia các cuộc thi và nghiên cứu, em dần quen với việc thử nghiệm, đánh giá lại giả thuyết và chấp nhận rằng không phải ý tưởng nào cũng mang lại kết quả như kỳ vọng.
Em từng có bài báo bị từ chối. Ban đầu, em không tránh khỏi cảm giác buồn, nhưng sau đó học cách xem nhận xét của phản biện như cơ hội để hoàn thiện nghiên cứu. Khi bằng chứng chưa đủ thuyết phục, em bổ sung thí nghiệm; khi cách đánh giá còn hạn chế, em điều chỉnh phương pháp. Em nhận ra rằng một ý tưởng nghiên cứu không thành công không đồng nghĩa với việc người làm nghiên cứu thất bại.
Bên cạnh nỗ lực cá nhân, em biết ơn bà nội, thầy Nguyên, thầy Phúc và các bạn trong nhóm nghiên cứu đã luôn động viên, hỗ trợ em trong quá trình học tập và nghiên cứu.
PV: Bạn đã nhận được cơ hội theo học tiến sĩ và mong muốn có học bổng toàn phần ở nước ngoài. Bạn muốn theo đuổi lĩnh vực nào, đang chuẩn bị gì và kỳ vọng đóng góp điều gì cho AI trong tương lai?
Hà Cao Phúc: Em đã nhận được cơ hội theo học chương trình tiến sĩ kéo dài 5 năm tại Sejong University (Seoul, Hàn Quốc), với sự tiếp nhận của GS. Nhu-Ngoc Dao và học bổng toàn phần sau khi hoàn tất các yêu cầu đầu vào. Hiện tại, em tập trung hoàn thành tốt chương trình đại học và chuẩn bị IELTS để đáp ứng những yêu cầu cho chặng đường tiếp theo.
Về định hướng nghiên cứu, em muốn tập trung vào robot thông minh và các hệ thống nhận thức dựa trên AI, đặc biệt là những hệ thống hoạt động trong môi trường thực tế như UAV, phương tiện tự hành và robot. Em quan tâm đến việc làm thế nào để AI không chỉ đạt kết quả tốt trên các bộ dữ liệu đánh giá, mà còn đủ nhẹ, ổn định và đáng tin cậy khi triển khai trong thực tế. Đây cũng là lý do em muốn tiếp tục tìm hiểu về thị giác máy tính, học đa phương thức, AI tiết kiệm tài nguyên và các hệ thống tự hành.
Xa hơn, em mong muốn kết hợp nghiên cứu với giảng dạy, đồng thời có cơ hội hướng dẫn những bạn trẻ bắt đầu làm nghiên cứu khoa học. Em hy vọng có thể tiếp nối sự hỗ trợ mà mình từng nhận được từ các thầy, qua đó góp phần xây dựng môi trường nghiên cứu và phát triển những thế hệ tiếp theo.
PV: Truyền thông, nghệ thuật và sáng tạo nội dung từng là điều bạn yêu thích, còn hiện tại bạn dành nhiều tâm huyết cho AI và nghiên cứu. Hai hướng này giao nhau ở đâu? Bạn muốn nhắn gửi điều gì đến những sinh viên chưa tìm thấy hướng đi phù hợp?
Hà Cao Phúc: Trước đây, em nghĩ truyền thông, nghệ thuật và nghiên cứu khoa học là những lĩnh vực khác biệt, nhưng hiện tại em nhận ra chúng có nhiều điểm giao nhau. Nghiên cứu cũng cần sự sáng tạo trong cách đặt câu hỏi, tìm hướng kiểm chứng và trình bày những vấn đề phức tạp thành một lập luận khoa học rõ ràng. Những gì từng học hỏi từ truyền thông giúp em chú ý hơn đến cách trực quan hóa dữ liệu và truyền tải ý tưởng nghiên cứu. Và ngược lại, những gì em từng quan tâm về truyền thông cũng giúp khá nhiều trong nghiên cứu khoa học. Một bài báo khoa học tốt không chỉ cần thí nghiệm tốt, mà tác giả cũng phải kể được một mạch lập luận khoa học hợp lý.
Ngoài công nghệ, em thích nghe Bolero, đọc ca dao, tục ngữ và những câu nói xưa. Nhìn lại, em thấy mình có nhiều điều tưởng như mâu thuẫn: từng không thích việc học nhưng hiện tại lại muốn học lên tiến sĩ; từng muốn làm người phát trực tiếp nhưng giờ dành phần lớn thời gian cho bài báo khoa học và thí nghiệm. Em theo đuổi trí tuệ nhân tạo, robot, thiết bị bay không người lái nhưng vẫn thích nghe Bolero. Trước đây em nghĩ mình phải chọn một hướng, còn bây giờ em hiểu rằng một người có thể yêu thích nhiều điều cùng lúc.
Nếu được nhắn một điều với những bạn khoảng 17–20 tuổi đang chưa biết mình muốn trở thành ai, em sẽ không nói rằng các bạn phải tìm ra “đam mê của đời mình” càng sớm càng tốt. Chính em từng rất chắc mình sẽ thành công với truyền thông, rồi sau đó lại từng nghĩ mình chỉ cần học xong đại học. Cả hai phiên bản đó đều không thể đoán được em của hiện tại. Em nghĩ tuổi trẻ có quyền thử, sai và đổi ý. Nhưng khi đã thử một con đường, hãy cố gắng đi đủ xa để thực sự học được một điều gì đó từ nó, thay vì chỉ bỏ đi vì những khó khăn ban đầu.
Trước đây em nghĩ mình phải chọn đúng một hướng. Bây giờ em lại nghĩ mình không cần từ bỏ tất cả những điều còn lại; chỉ cần biết ở mỗi giai đoạn, điều gì nên được ưu tiên. Em không nghĩ những gì mình có được đến hiện tại là hành trình của riêng một người. Em biết ơn bà nội, thầy Nguyên, thầy Trung, thầy Phúc và các bạn trong nhóm nghiên cứu đã hỗ trợ, cho em nhiều lời khuyên trong quá trình học tập.
Cảm ơn Phúc đã chia sẻ câu chuyện của mình. Chúc em tiếp tục gặt hái nhiều thành công trên hành trình học tập và nghiên cứu sắp tới!
Ái Nhi thực hiện