Thị trường nhân sự IT những năm gần đây đang chứng kiến một nghịch lý: Các công ty công nghệ liên tục than phiền về việc thiếu hụt nhân sự chất lượng cao, nhưng đồng thời, hàng nghìn hồ sơ thực tập sinh vẫn bị từ chối mỗi kỳ tuyển dụng. Sự thật là, trong một kỷ nguyên mà AI có thể viết code cơ bản chỉ trong vài giây, định nghĩa về “thực tập sinh” đã hoàn toàn thay đổi. Doanh nghiệp hiện nay không còn đủ kiên nhẫn để tuyển một người vào chỉ để “hỗ trợ việc vặt” hay “quan sát và học hỏi”. Họ cần những người có thể tạo ra giá trị ngay lập tức, hoặc ít nhất là có tư duy xử lý vấn đề như một nhân sự thực thụ.
Câu chuyện về sự “lột xác” tại Kỳ OJT:
Hãy nhìn vào trường hợp của Đỗ Hoàng Gia Bảo và nhóm dự án của mình, một sinh viên kỳ 7 của Khoa Kỹ Thuật Phần mềm Đại học FPT
Trước khi bước vào kỳ thực tập (OJT) tại doanh nghiệp, một đơn vị chuyên về outsourcing phần mềm, Bảo cũng như bao sinh viên khác, quen với việc làm các dự án trên lớp nơi mọi yêu cầu đã được vạch sẵn và mục tiêu duy nhất là “code chạy là qua môn”.
Nhưng thực tế tại doanh nghiệp là một cú va chạm trực diện. Tại doanh nghiệp, Bảo được giao vị trí Backend Developer.
Ở đây, bài toán không dừng lại ở việc code chạy, mà là việc nắm bắt yêu cầu thực sự của khách hàng và giải quyết những mong muốn đôi khi còn chưa được định hình rõ ràng của họ.
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở tư duy: trong khi ở trường bạn chỉ cần hoàn thành phần việc của mình, thì tại doanh nghiệp, mỗi dòng code bạn viết ra phải có khả năng mở rộng, dễ bảo trì và phải được minh bạch hóa với toàn bộ đội ngũ để đảm bảo tiến độ chung của dự án.
Nhiều người sẽ tranh luận rằng: “Sinh viên mới kỳ 5, kỳ 6 thì biết gì mà làm?” hay “Đưa sinh viên vào dự án thật là một sự mạo hiểm”.
Tuy nhiên, nhìn từ góc độ quản trị, việc giữ chân một sinh viên kỳ 6 để làm nhân sự nòng cốt cho các kỳ 7, 8, 9 không phải là một quyết định cảm tính.
Tại sao một doanh nghiệp như doanh nghiệp lại chủ động đưa ra lời mời làm việc chính thức cho một sinh viên chưa tốt nghiệp?
Câu trả lời không nằm ở việc Bảo là một thiên tài lập trình, mà nằm ở tính “cam kết” và “giá trị thực”.
Bảo chia sẻ rằng mình có thể không giỏi nhất, nhưng là người chịu làm nhất; nếu một tác vụ người khác làm trong 1 tiếng, Bảo sẵn sàng dành 2 tiếng để kiên trì giải quyết đến cùng, luôn đúng deadline và chủ động nhận thêm các đầu việc ngoài giờ.
Chính thái độ “người thật, việc thật” này đã biến một thực tập sinh trở thành một thành viên không thể thiếu trong team.
“Vũ khí” từ giảng đường: Khi lý thuyết buộc phải gắn chặt với thực tế
Để một sinh viên kỳ 5, 6 có thể “sống sót” và tỏa sáng trong môi trường doanh nghiệp, đó không phải là kết quả của sự may mắn cá nhân mà là hệ quả của một lộ trình đào tạo có chủ đích. Tại Khoa Kỹ thuật Phần mềm (SE) Đại học FPT, sự chuyển giao từ kỳ 4 lên kỳ 5 được xem là giai đoạn bản lề với những “vũ khí” cực kỳ thực chiến như môn SWR302 (Yêu cầu phần mềm) và SWT301 (Kiểm thử phần mềm).
Đây không còn là những môn học lý thuyết suông. Sinh viên được rèn luyện kỹ năng phân tích đặc tả hệ thống (SRS), xác định đúng phạm vi (scope) dự án – những kỹ năng sống còn khi làm việc tại các công ty outsourcing.
Thậm chí, sinh viên còn được trực tiếp gặp gỡ khách hàng, trao đổi yêu cầu, tự thiết kế hệ thống và demo sản phẩm theo đúng chuẩn chuyên nghiệp.
Việc tích hợp các công cụ hiện đại như GitHub Copilot hay ChatGPT vào chu trình đào tạo không phải để sinh viên lười đi, mà để các bạn tối ưu hóa hiệu suất, tập trung vào tư duy kiến trúc và giải quyết nghiệp vụ phức tạp – điều mà doanh nghiệp thực sự cần.
Đồng tình hay Tranh luận: Áp lực này là cần thiết hay quá tải?
Sẽ có hai luồng suy nghĩ khi nhìn vào mô hình này. Một bên đồng tình rằng việc đưa sinh viên vào môi trường “thực chiến” sớm là cách duy nhất để xóa nhòa khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp, giúp sinh viên không bị “ngợp” và có thu nhập tốt ngay từ sớm.
Ngược lại, sẽ có những ý kiến cho rằng việc đòi hỏi sinh viên kỳ 5, 6 phải làm việc như nhân sự chính thức là tạo ra áp lực quá lớn, dễ dẫn đến sự kiệt sức trước khi thực sự bắt đầu sự nghiệp.
Tuy nhiên, trong một thị trường nhân lực IT đang “khát” nhưng lại vô cùng “kén chọn”, sự thích nghi là kỹ năng không thể thiếu. Những sinh viên như Gia Bảo đã chọn cách đối mặt: tự tìm hiểu, tự tra cứu lỗi, và chấp nhận “đánh đổi” thời gian để rèn luyện tính kiên trì.
Phần thưởng cho họ không chỉ là một tấm bằng, mà là một sự xác nhận từ thị trường lao động rằng: “Bạn có giá trị”.
Hành trình từ thực tập sinh đến nhân sự nòng cốt không dành cho những ai đợi chờ sự chỉ dẫn. Nó dành cho những người sẵn sàng bước vào doanh nghiệp với tâm thế của một người giải quyết vấn đề, chứ không phải một người đi học thêm.
Doanh nghiệp không cần thêm những người biết code, họ cần những cộng sự biết cách làm ra sản phẩm thực tế.
Bạn chọn làm một thực tập sinh “đi học việc” hay một nhân sự “tạo giá trị”?
Câu trả lời sẽ quyết định vị trí của bạn trong danh sách “line-up” của doanh nghiệp ngay từ kỳ thực tập đầu tiên.