Sự thay đổi của đề thi môn Ngữ văn với 100% ngữ liệu ngoài sách giáo khoa không còn là thách thức nếu học sinh 2K8 hiểu đúng bản chất và có chiến lược ôn tập bài bản, tập trung vào năng lực và tư duy.
Ngữ liệu ngoài sách giáo khoa không có nghĩa là “đề khó”
Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của đề thi môn Ngữ văn trong kỳ thi Tốt nghiệp THPT khi lần đầu tiên áp dụng đề thi hoàn toàn là ngữ liệu ngoài sách giáo khoa (SKG). Dù định hướng này đã được công bố từ sớm, nhưng trên thực tế, không ít sĩ tử vẫn rơi vào trạng thái hoang mang vì quen với cách học “thuộc bài – chép văn mẫu”. Sự thay đổi này buộc học sinh phải nhìn lại cách học Văn một cách nghiêm túc hơn.
Việc đổi mới cấu trúc đề thi môn Ngữ văn trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 góp phần xoay chuyển thế chủ động trong việc tiếp thu, vận dụng tri thức của học sinh.
Điều đầu tiên cần khẳng định là ngữ liệu ngoài SGK không đồng nghĩa với việc đề thi khó hơn. Theo định hướng của Bộ GD&ĐT, đề thi Ngữ văn theo hình thức mới không nhằm đánh đố hay tạo áp lực, mà tập trung kiểm tra năng lực đọc hiểu, phân tích và tư duy của học sinh. Thí sinh không cần nhớ chính xác một tác phẩm nào trong SGK, mà cần biết cách tiếp cận, cảm nhận một văn bản bất kỳ, từ thơ, truyện đến văn bản nghị luận hay thông tin. Khi nắm chắc phương pháp làm bài, học sinh hoàn toàn có thể xử lý tốt đề thi môn Ngữ văn dù ngữ liệu xuất hiện lần đầu.
Sự thay đổi này cũng đồng nghĩa với việc “học tủ”, học thuộc văn mẫu chính thức không còn là lối đi an toàn. Trước đây, việc ghi nhớ dàn ý và những đoạn văn có sẵn có thể giúp học sinh đạt điểm khá, nhưng với đề thi mới, cách học này dễ khiến bài làm trở nên rập khuôn, lan man hoặc lệch trọng tâm. Khi không hiểu rõ thể loại văn bản, vai trò của hình ảnh, chi tiết nghệ thuật hay thông điệp tác giả gửi gắm, thí sinh rất khó viết một bài có chiều sâu và thuyết phục.
Phương pháp học tập đúng cho đề thi môn Ngữ văn chương trình mới
Cùng Trường Đại học FPT tìm hiểu 6 giải pháp cụ thể, thiết thực để giúp học sinh 2K8 có được thế chủ động trong việc học, ôn tập cho đề thi môn Ngữ văn trong kỳ thi Tốt nghiệp THPT sắp đến.
Đầu tư chiến lược cho bài viết Nghị luận xã hội – “trục điểm số” của đề thi Ngữ văn
Theo cấu trúc đề thi môn Ngữ văn mới, bài viết Nghị luận xã hội chiếm tỷ trọng điểm số cao hơn trong phần Làm văn. Đây là phần thể hiện rõ nhất tư duy độc lập và khả năng lập luận của học sinh. Để đạt điểm cao, 2K8 cần xác định đúng vấn đề nghị luận, xây dựng cấu trúc mạch lạc, triển khai luận điểm có chiều sâu và biết liên hệ vấn đề với thực tiễn đời sống. Khi bài viết có chính kiến rõ ràng và lập luận thuyết phục, điểm số sẽ được cải thiện đáng kể.
Theo cấu trúc đề thi mới, phần Nghị luận xã hội sẽ là trục điểm số chính của bài thi Văn.
Ôn tập theo khung năng lực thay vì học theo tác phẩm
Với đề thi môn Ngữ văn sử dụng 100% ngữ liệu ngoài SGK, đơn vị kiến thức cốt lõi không còn là “tác phẩm A, tác giả B”, mà là năng lực xử lý văn bản. Vì vậy, học sinh cần ôn theo các trục năng lực như: đọc hiểu văn bản tự sự, trữ tình, nghị luận; phân tích chi tiết nghệ thuật; nhận diện giọng điệu, điểm nhìn trần thuật và kỹ năng lập luận trong bài viết. Khi đã nắm chắc khung này, dù gặp văn bản lạ, học sinh vẫn có “bản đồ tư duy” gốc rễ để triển khai bài làm.
Luyện đọc – hiểu chủ động với thời gian giới hạn
Một điểm mấu chốt của đề thi môn Ngữ văn mới là khả năng đọc nhanh – hiểu đúng trong thời gian ngắn. Vì vậy, thay vì đọc văn bản một cách cảm tính, 2K8 nên tập luyện theo quy trình: đọc lướt để nắm nội dung tổng quát, đọc kỹ lần hai để xác định từ khóa, hình tượng trung tâm và thông điệp chính. Việc tự đặt giới hạn thời gian khi luyện đề sẽ giúp học sinh hình thành phản xạ xử lý văn bản, tránh tình trạng “đọc mãi không ra ý” khi vào phòng thi.
Xây dựng “ngân hàng dẫn chứng mở” cho đề thi Ngữ văn
Thay vì học thuộc một vài dẫn chứng cố định, 2K8 nên xây dựng một kho dẫn chứng linh hoạt từ đời sống, sách báo, thời sự, phim ảnh hoặc những câu chuyện xã hội gần gũi nhưng có tính ứng dụng cao trong nhiều vấn đề nghị luận. Trong đề thi môn Ngữ văn mới, dẫn chứng không cần quá cầu kỳ, mà cần phù hợp và được phân tích hợp lý. Việc có sẵn một “ngân hàng dẫn chứng mở” giúp các bài nghị luận xã hội trở nên sinh động, mang dấu ấn cá nhân và dễ ghi điểm hơn.
Nâng cấp từ “viết đúng” sang “viết có cá tính”
Đề thi môn Ngữ văn đánh giá cao những bài viết thể hiện quan điểm cá nhân rõ ràng, suy nghĩ độc lập và thái độ tích cực trước vấn đề xã hội. Khi học sinh dám thể hiện tiếng nói riêng, nhưng vẫn đảm bảo lập luận chặt chẽ và phù hợp với ngữ liệu, bài làm sẽ tạo được ấn tượng tốt với người chấm.
Viết chọn lọc và sửa bài một cách nghiêm túc
Viết nhiều chưa chắc đã tốt nếu không nhìn lại lỗi sai của mình. Với đề thi môn Ngữ văn theo hướng đánh giá năng lực của chương trình mới, mỗi bài viết cần được rà soát kỹ về bố cục, lập luận và diễn đạt. Việc tự sửa bài hoặc nhận góp ý từ thầy cô sẽ giúp học sinh nhận ra những điểm yếu cố hữu và cải thiện rõ rệt kỹ năng làm văn qua từng lần luyện tập.
Khi hiểu đúng tinh thần đổi mới và áp dụng đồng bộ 7 giải pháp trên, đề thi môn Ngữ văn sẽ không còn là nỗi lo đối với 2K8. Quan trọng nhất không phải học thuộc bao nhiêu tác phẩm, mà là rèn luyện cách đọc, cách nghĩ và cách viết – những kỹ năng nền tảng giúp học sinh học tốt không chỉ ở kỳ thi THPT mà còn trong môi trường đại học.
Trường Đại học FPT là nơi rèn luyện cho người học tinh thần chủ động trong việc học tập, gắn liền với việc tự học và học tập suốt đời.
Đây cũng chính là định hướng đào tạo mà Trường Đại học FPT theo đuổi: trang bị cho người học năng lực tư duy độc lập, khả năng phản biện và kỹ năng diễn đạt mạch lạc ngay từ năm nhất. Khi sớm làm quen với cách học chú trọng kỹ năng và tư duy như trong đề thi môn Ngữ văn mới, 2K8 sẽ có lợi thế rõ rệt khi bước vào giảng đường đại học, nơi kiến thức không nằm ở việc ghi nhớ, mà ở khả năng hiểu – phân tích – trình bày quan điểm cá nhân một cách thuyết phục.
