Giữa bối cảnh những thông điệp truyền thông môi trường lối mòn dần bão hòa, “Hải Lưu Ngược” – dự án do nhóm sinh viên Trường Đại học FPT khởi xướng – đã chọn một lối đi khác biệt: Khai thác chiều sâu văn hóa dân tộc để đánh thức tình yêu và trách nhiệm bảo vệ biển trong giới trẻ. Hành trình này không chỉ ghi dấu bằng những con số ấn tượng mà còn khẳng định dấu ấn thực chiến đậm nét từ môi trường đào tạo FPTU.

Khi câu hỏi “Vì sao” thay thế cho lời kêu gọi

Mỗi mùa du lịch đến, tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa tại các vùng biển phía Bắc ngày càng trở nên nghiêm trọng. Nhóm sinh viên K17 và K18 chuyên ngành Quản trị Truyền thông đa phương tiện Trường Đại học FPT: Nguyễn Thuý Hằng, Đinh Thu Hằng, Nguyễn Thị Thư, Lê Duy Nam, Trần Trung Nguyên đã lựa chọn chủ đề này làm đồ án tốt nghiệp. Bởi nhóm sinh viên nhận ra một thực tế: Người trẻ không thiếu thông tin, nhưng họ cảm thấy việc bảo vệ đại dương là một câu chuyện xa vời.

“Càng tìm hiểu sâu, chúng em nhận ra nhiều người trẻ vẫn cảm thấy việc bảo vệ biển là một điều xa vời. Những khẩu hiệu như ‘hãy bảo vệ biển’ hay ‘đừng xả rác’ đã xuất hiện rất nhiều và dần trở nên bão hòa. Chúng em không muốn tiếp tục lặp lại việc dạy người trẻ ‘phải làm gì’ mà muốn giúp họ tự tìm thấy lý do ‘vì sao’ biển lại đáng được trân trọng và bảo vệ đến thế” – Nguyễn Thuý Hằng, Trưởng ban tổ chức chia sẻ về khởi nguồn của dự án.

Nhóm sinh viên thực hiện dự án Hải Lưu Ngược.

Đào sâu vào mối quan hệ giữa biển và đời sống người Việt, nhóm sinh viên nhận ra biển không đơn thuần là không gian tự nhiên hay điểm đến du lịch mà là dòng chảy gắn liền với nguồn cội, sinh kế, tín ngưỡng và hành trình hình thành bản sắc dân tộc. Nhóm sinh viên đã khai thác chất liệu văn hóa Đông Sơn ở cả bộ nhận diện, các ấn phẩm truyền thông và nội dung truyền thông. 

Ở phần hình ảnh, các biểu tượng như hạc và giao long được sử dụng nhằm gợi nhắc đến câu chuyện nguồn cội, liên hệ với hình tượng Âu Cơ – Lạc Long Quân; đồng thời khai thác hình tượng con thuyền trên trống đồng Đông Sơn như một biểu tượng cho đời sống sông nước, hành trình di chuyển và tinh thần hướng ra biển của người Việt cổ. Hình tượng trống đồng Đông Sơn cũng được sử dụng như một chất liệu thị giác quan trọng trong hệ thống nhận diện, nhằm tạo dấu ấn văn hóa và nhấn mạnh chiều sâu lịch sử, bản sắc dân tộc của dự án.

Ngoài yếu tố thị giác, Hải Lưu Ngược cũng đưa các chất liệu văn hóa vào nội dung để chiến dịch trở nên gần gũi hơn với người trẻ. Những câu chuyện về nguồn cội, truyền thuyết Âu Cơ – Lạc Long Quân, đời sống gắn với sông nước, biển cả và hành trình hướng biển của người Việt được chuyển hóa thành các tuyến nội dung và lối kể hiện đại, dễ tiếp cận, thay vì trình bày theo hướng nặng tính lịch sử hay học thuật. 

Nhờ vậy, văn hóa Đông Sơn trong Hải Lưu Ngược không chỉ đóng vai trò là yếu tố phớt qua mà được sử dụng như một mạch xuyên suốt trong cả hình ảnh và nội dung, giúp kết nối câu chuyện giữa biển – nguồn cội – bản sắc – trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay. Dự án muốn truyền tải rằng bảo vệ biển không chỉ là bảo vệ môi trường, mà còn là bảo vệ một phần ký ức, văn hóa và nguồn cội của người Việt.

“Một điều cũng tạo nhiều cảm hứng cho chúng em là trong quá trình học tập tại FPTU cơ sở Hòa Lạc, hình ảnh trống đồng đặt tại sảnh tòa nhà Beta đã hiện diện ngay trong không gian học tập và sinh hoạt hằng ngày. Việc thường xuyên bắt gặp một biểu tượng văn hóa quen thuộc phần nào khiến chúng em cảm nhận rõ hơn sự gần gũi của những giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại. Từ đó, nhóm càng có thêm động lực để đưa chất liệu Đông Sơn vào dự án và mong muốn kể lại những giá trị ấy theo một cách mới, để văn hóa truyền thống có thể đến gần hơn với mọi người, đặc biệt là các bạn trẻ”, Thúy Hằng nói thêm.

Mô hình 3 giai đoạn: Biến nhận thức thành hành động thực tế

Dựa trên nghiên cứu từ World Bank, Decision Lab, NPAP Vietnam và khảo sát thực tế, nhóm nhận thấy Gen Z (18–24 tuổi) là nhóm sử dụng nhựa dùng một lần cao nhưng cũng là nhóm quan tâm nhất đến môi trường. Để thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và hành động, dự án xây dựng lộ trình 3 giai đoạn chặt chẽ:

Giai đoạn 1- Đánh thức nhận thức qua công nghệ: Chuỗi trải nghiệm thực tế tăng cường tại Vincom Mega Mall Ocean City kết hợp website tương tác đã giúp công chúng khám phá văn hóa biển và nhìn thấy tác động của ô nhiễm nhựa một cách trực quan.

Giai đoạn 2 – Biến nhận thức thành sáng kiến: Cuộc thi Hải Trình Xanh 2026 tạo động lực giúp sinh viên toàn quốc nghiên cứu, phát triển những sáng kiến giảm thiểu nhựa dùng một lần có tính ứng dụng cao. Ở giai đoạn này, người trẻ không chỉ dừng lại ở việc hiểu vấn đề mà còn trực tiếp đề xuất giải pháp và biến nhận thức thành hành động.

Giai đoạn 3 – Lan tỏa dấu ấn cộng đồng: Ngày hội Hải Lưu Ngược tại Hạ Long – chặng dừng chân khép lại chuỗi sự kiện. Ngày hội quy tụ triển lãm AR, các gian hàng xanh, workshop sáng tạo, không gian văn hóa biển và khu trưng bày những sáng kiến xuất sắc từ cuộc thi. Đây là giai đoạn lan tỏa thông điệp của dự án rộng hơn trong cộng đồng, đồng thời khuyến khích mọi người cùng tham gia những hành động thiết thực để bảo vệ biển.

Ngày hội Hải Lưu Ngược tại Hạ Long thu hút đông đảo bạn trẻ, người dân tham gia.

Trải qua hành trình 3 tháng triển khai, dự án đã gặt hái những kết quả vượt kỳ vọng: 34 đơn vị tài trợ, đối tác và đồng hành, với tổng giá trị hỗ trợ hơn 2 tỷ đồng bằng hiện kim và hiện vật. Chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội ghi nhận 521.700 lượt tiếp cận, 6.873 followers và 10.760 lượt truy cập website, 4.265 lượt tham gia các hoạt động chính và 3.748 Cam kết Xanh. Đặc biệt, có 58 đội – 178 thí sinh đến từ 25 tỉnh, thành phố tham gia Hải Trình Xanh 2026; 1.643 chai nhựa được thu gom qua hoạt động “Đổi nhựa lấy quà”. Dự án cũng được lan tỏa mạnh mẽ trên báo Nhân Dân cuối tuần, Công dân & Khuyến học, Giải Trí Văn Hóa cùng nhiều kênh truyền thông và cộng đồng đưa tin.

Nhưng Thúy Hằng chia sẻ, hơn cả những con số, điều đáng quý nhất với nhóm sinh viên là ngày càng có nhiều người trẻ bắt đầu nhìn biển dưới một góc nhìn khác: không chỉ là một tài nguyên thiên nhiên hay điểm đến du lịch, mà còn là một phần của nguồn cội và bản sắc dân tộc. Khi hiểu được điều đó, họ sẽ có thêm một lý do để chủ động bảo vệ biển bằng những hành động thiết thực trong cuộc sống hằng ngày.

Từ đồ án trên giảng đường đến chiến dịch cộng đồng quy mô lớn

Để một ý tưởng sinh viên không dừng lại ở hình thức “xanh theo mùa” hay một đồ án trên giấy, vai trò hỗ trợ từ môi trường giáo dục là yếu tố mang tính quyết định. Đối với Thuý Hằng và các thành viên thực hiện Hải Lưu Ngược, Trường Đại học FPT không chỉ là nơi cấp kiến thức chuyên môn mà chính là “bệ phóng” tạo nên bản lĩnh thực chiến.

Trong quá trình học tại trường, sinh viên FPTU được thực hiện rất nhiều dự án nhỏ, từ những bài tập môn học đến các dự án thực tế. Có thể mỗi dự án đều không quá lớn, nhưng chính những trải nghiệm đó giúp sinh viên rèn luyện cách nghiên cứu, lập kế hoạch, làm việc nhóm và xử lý những tình huống phát sinh.

“Nhờ vậy, khi bắt tay vào Hải Lưu Ngược, dù đây là một dự án lớn hơn rất nhiều so với những gì từng làm và có lúc chính chúng em cũng thấy hơi “quá sức”, nhưng chúng em không sợ. Bởi môi trường học tập tại FPTU đã tạo cho chúng em thói quen dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm với ý tưởng của mình. Em nghĩ đó là một trong những hành trang rất quan trọng để một sinh viên có thể tự tin bắt đầu và theo đuổi những dự án có giá trị cho cộng đồng”, Thúy Hằng cho biết.

“Môi trường học tập tại FPTU đã tạo cho chúng em tthói quen dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm với ý tưởng của mình.”

Sự đồng hành của trên 30 đối tác với dự án Hải Lưu Ngược cũng mang đậm dấu ấn của FPTU. Nhóm sinh viên đã chuẩn bị nghiêm túc của cả nhóm trước khi kết nối với các đơn vị, dành nhiều thời gian nghiên cứu vấn đề, xây dựng kế hoạch rõ ràng và xác định những tiêu chí cụ thể để tìm đúng các đối tác có chung giá trị với dự án, như phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, đổi mới sáng tạo và đồng hành cùng người trẻ. Nhờ vậy, khi tiếp cận, các thành viên không chỉ đặt vấn đề tài trợ mà còn cho đối tác thấy sự đồng điệu về mục tiêu, giá trị và lợi ích hợp tác.

“Ngoài ra, chúng em may mắn được học tập trong môi trường FPTU, nơi luôn khuyến khích sinh viên chủ động kết nối với doanh nghiệp và triển khai các dự án thực tế. Trong quá trình học, chúng em được rèn luyện về kỹ năng nghiên cứu đối tác, xây dựng proposal, thuyết trình, đàm phán và quản lý dự án. Chính những trải nghiệm đó giúp nhóm tự tin hơn khi gõ cửa từng doanh nghiệp, tổ chức và chuyên gia để mời đồng hành. Em nghĩ các đối tác không chỉ nhìn vào ý tưởng của Hải Lưu Ngược, mà còn nhìn thấy sự nghiêm túc, tinh thần cầu thị và cách tiếp cận đúng, trúng của nhóm”, Thúy Hằng thêm.

Thành quả của Hải Lưu Ngược không chỉ dừng lại ở những con số thống kê ấn tượng, mà quan trọng hơn là đã chứng minh được năng lực của thế hệ trẻ FPTU: Những con người không chỉ nhạy bén với công nghệ, vững vàng về chuyên môn truyền thông, mà còn mang trong mình khát vọng dùng văn hóa dân tộc để phụng sự cộng đồng.

Một dự án chỉ có thể đi đường dài khi nhiệt huyết của người trẻ được đặt trong một mô hình vận hành rõ ràng và một hệ sinh thái đồng hành đủ bền vững. Khi người trẻ có năng lực, có trách nhiệm, còn nhà trường, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý tạo điều kiện về nguồn lực, chuyên môn và cơ hội phát triển, dự án sẽ không dừng lại sau một mùa sự kiện mà có thể tiếp tục tạo ra giá trị lâu dài cho cộng đồng.