Khi Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3, vấn đề đạo đức và trách nhiệm trong sử dụng AI càng trở nên được quan tâm, đặc biệt trong môi trường giáo dục đại học.
Tại Nikkei Digital Forum in Asia 2026, TS Lê Trường Tùng – Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học FPT, Tập đoàn FPT cho rằng sự xuất hiện của các công cụ như ChatGPT đã tạo ra một bước ngoặt, buộc giáo dục đại học phải thay đổi cả nội dung lẫn cách thức đào tạo.
Theo ông, người học cần có tư duy “AI First”: bất cứ hoạt động nào cũng cần đặt câu hỏi liệu AI có thể làm được hay hỗ trợ ở mức nào.
TS Lê Trường Tùng đưa ra góc nhìn về đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI (Ảnh: BTC).
Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ là những vấn đề ngày càng rõ rệt về đạo đức và trách nhiệm. Ông Tùng nhấn mạnh, việc học và sử dụng AI trong nhà trường không chỉ dừng ở khai thác công cụ, mà còn là quá trình hình thành ý thức trách nhiệm của sinh viên khi tham gia vào các sản phẩm, dịch vụ có yếu tố AI.
“Đạo đức khi sử dụng AI gắn liền với trách nhiệm của mỗi cá nhân với bản thân, cộng đồng và thế giới”, ông nói, đồng thời cho rằng khi người dùng hiểu, làm chủ và có trách nhiệm thì quá trình sử dụng AI cũng đã bao hàm các chuẩn mực đạo đức cần thiết.
Trong bối cảnh AI có thể thay đổi nhanh chóng cấu trúc ngành nghề, thậm chí thay thế nhiều công việc mang tính lặp lại, những yếu tố như trải nghiệm, kỹ năng bền vững và ý thức xã hội được đánh giá là khó bị thay thế. Đây cũng là lý do các trường đại học cần chuyển từ mô hình truyền đạt kiến thức sang xây dựng môi trường học tập toàn diện cho người học.
“Trách nhiệm của trường đại học là tạo môi trường tốt nhất cho người học. Khi học đại học là một nhu cầu của người học, nhà trường phải đảm bảo cuộc sống sinh viên phong phú nhất, từ đó hình thành những kỹ năng đáp ứng các thách thức trong tương lai”, ông nói.
Nhiều vấn đề xoay quanh AI và tác động tới tương lai giáo dục được thảo luận (Ảnh: BTC).
Theo TS Lê Trường Tùng, thực tế tại Trường ĐH FPT, nhiều hoạt động được đưa vào chương trình chính khóa như nhạc cụ truyền thống, Vovinam hay học kỳ thực tập tại doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc triển khai tiếng Anh như chuẩn đầu vào và yêu cầu sinh viên công nghệ học thêm tiếng Nhật cho thấy định hướng chuẩn bị nguồn nhân lực sẵn sàng làm việc toàn cầu. Nơi làm việc của người trẻ không còn giới hạn trong một quốc gia.
Sinh viên Trường ĐH FPT học cách ứng dụng Trí tuệ nhân tạo vào các sản phẩm (Ảnh: BTC).
Cũng theo TS. Lê Trường Tùng, khi AI có thể hỗ trợ hoặc thay thế nhiều công việc, vai trò của con người sẽ ngày càng gắn với việc đưa ra quyết định, đặc biệt trong những tình huống không có đáp án đúng tuyệt đối. Khi đó, yếu tố đạo đức và hệ giá trị cá nhân trở thành nền tảng quan trọng để định hướng hành động.
Trong bối cảnh các quy định pháp lý có thể chưa theo kịp toàn bộ các tình huống phát sinh, theo ông, giáo dục đại học cần chú trọng hình thành cho người học ý thức làm chủ công nghệ, đồng thời nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với cộng đồng và xã hội khi sử dụng AI.
Việc Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển của công nghệ. “Cách tốt nhất là quay trở lại với những giá trị cốt lõi. Khi mỗi cá nhân hiểu và làm chủ bản thân, có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng và xã hội, thì việc sử dụng AI cũng sẽ được định hướng đúng đắn”, ông Tùng chia sẻ.
TS Lê Trường Tùng chia sẻ về quan điểm giáo dục trong kỷ nguyên AI (Ảnh: BTC).
Từ góc độ giáo dục, điều này đặt ra yêu cầu không chỉ đào tạo kiến thức và kỹ năng công nghệ, mà còn phát triển năng lực đánh giá, phán đoán và ra quyết định dựa trên hệ giá trị phù hợp. Đây được xem là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm việc ứng dụng AI mang lại lợi ích cho xã hội.
Theo TS. Lê Trường Tùng, trong tương lai, khi AI có thể đảm nhiệm phần lớn các công việc mang tính lặp lại hoặc xử lý dữ liệu, con người sẽ tập trung nhiều hơn vào các hoạt động sáng tạo, ra quyết định và định hướng phát triển. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục phải chuẩn bị cho người học năng lực đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Ông cũng cho rằng cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các quy định, chính sách phù hợp với từng giai đoạn phát triển của công nghệ, nhằm bảo đảm việc ứng dụng AI diễn ra an toàn, hiệu quả và bền vững. Việc kết hợp giữa đào tạo công nghệ, nâng cao nhận thức về đạo đức và hoàn thiện khung chính sách được xem là những trụ cột quan trọng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Theo Dân Trí
