Từ năm 2022 đến nay, giảng viên và sinh viên Trường Đại học FPT đã mang đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc đến hơn 200 trường phổ thông, với gần 200.000 lượt học sinh tham gia. Dự án cộng đồng này nối dài một lựa chọn nhà trường đưa ra từ năm 2014: mọi sinh viên, dù học công nghệ, kinh doanh hay ngôn ngữ, đều phải học ít nhất một nhạc cụ dân tộc.

Tiếng đàn vừa cất lên, Trần Nguyễn Đức Trí, khi ấy là học sinh lớp 10C6 Trường THPT Tân Bình (TP.HCM), “nổi da gà”, vì “đã lâu lắm rồi mới được cảm nhận lại những giai điệu dân tộc thân quen”. Trí chia sẻ thêm: “Khi nghe các bản nhạc hiện đại được trình diễn bằng nhạc cụ dân gian, em cảm nhận rõ sự giao thoa độc đáo giữa truyền thống và hiện đại”.

Đó là khoảnh khắc dự án “Đưa nhạc cụ dân tộc đến các trường THPT” của Trường Đại học FPT (FPTU) muốn tạo ra ở mỗi điểm trường: học sinh lần đầu thấy âm nhạc của ông cha gần gũi với chính mình.

Học sinh Trần Nguyễn Đức Trí trải nghiệm đàn bầu trong khuôn khổ chương trình “Đưa nhạc cụ dân tộc đến các trường THPT” diễn ra tại Trường THPT Tân Bình (TP.HCM).

Nghe, nhìn và chạm vào tiếng đàn

Dự án khởi động từ tháng 3/2022 tại TP.HCM, rồi được nhân rộng ra cả 5 cơ sở đào tạo của nhà trường. Theo thống kê của nhà trường, đến nay chương trình đã có mặt tại hơn 200 trường, từ tiểu học, THCS đến THPT, trải dài từ Hà Nội, Đà Nẵng đến TP.HCM, Cần Thơ, với gần 200.000 lượt học sinh tham gia. Riêng năm 2023, dự án triển khai gần 100 hoạt động, trong đó có 72 buổi tại các trường phổ thông.

Tại TP.HCM, FPTU bắt tay cùng Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, đưa cả sân khấu cải lương về trường học.

Mỗi buổi giao lưu được thiết kế theo cách “nghe, nhìn, chạm”. Học sinh xem giảng viên, sinh viên Trường Đại học FPT biểu diễn, rồi tận tay thử đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc, đàn nguyệt, đàn tỳ bà. Bên cạnh những làn điệu quen thuộc như Lý cây bông, Bèo dạt mây trôi là các bản nhạc hiện đại được phối theo phong cách dân gian, để các em thấy cây đàn truyền thống vẫn chơi được những giai điệu mình nghe hằng ngày.

Ở một số trường, buổi giao lưu là bước khởi đầu của cả một lớp học. Giảng viên, nghệ sĩ của Trường Đại học FPT dạy miễn phí các khóa nhạc cụ từ 12 đến 15 buổi, nhà trường tài trợ toàn bộ nhạc cụ trong thời gian học. Tháng 4/2022, chỉ sau một tháng giao lưu, Trường THPT Nguyễn Công Trứ (TP.HCM) đã ra mắt câu lạc bộ nhạc cụ dân tộc của riêng mình.

Dự án được nhân rộng ra cả 5 cơ sở đào tạo của FPTU trên toàn quốc.

Mỗi cơ sở lại có cách làm riêng, tùy điều kiện và thế mạnh của địa phương. Nhiều nơi ghép phần nhạc cụ với biểu diễn Vovinam, trải nghiệm STEM và công nghệ. Ở Quy Nhơn, chương trình có sự phối hợp của nhà hát nghệ thuật truyền thống và trung tâm võ thuật cổ truyền địa phương. Ở TP.HCM, nhà trường bắt tay Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, đưa cả sân khấu cải lương về trường học. Học sinh được xem trích đoạn, nghe nghệ sĩ kể chuyện luyện tập, hóa thân vào nhân vật và giữ gìn loại hình nghệ thuật đặc trưng của Nam Bộ, rồi cùng nghệ sĩ giao lưu, chơi thử nhạc cụ.

Không chỉ được tìm hiểu về nhạc cụ dân tộc, học sinh THPT còn có cơ hội khám phá công nghệ, trải nghiệm STEM ngay trong khuôn khổ dự án.

Ở Cần Thơ, từ tháng 1/2025, dự án có thêm một gương mặt Đại sứ: Hoa hậu Quốc gia Việt Nam 2024 Nguyễn Ngọc Kiều Duy, cựu sinh viên khóa 17, Ngôn ngữ Anh của trường. Một người trẻ cùng thế hệ, từng ngồi trên giảng đường Trường Đại học FPT, trở thành cầu nối giữa học sinh phổ thông và tiếng đàn dân tộc.

Vovinam – Môn học thể chất bắt buộc tại FPTU, cũng được giới thiệu đến học sinh trong khuôn khổ dự án.

Những “đại sứ văn hóa” từ giảng đường

Nhiều sinh viên cầm đàn trong các buổi giao lưu đến từ những ngành tưởng như xa âm nhạc. Lương Phạm Việt Anh (khóa 17) học Công nghệ thông tin, Nguyễn Hoài Phong (khóa 19) học Truyền thông đa phương tiện. Việt Anh vui vì được “góp một phần nhỏ mang đam mê của mình đến với các bạn học sinh THPT”. Với Phong, đây là mong muốn em ấp ủ từ nhỏ. “Với em, âm nhạc dân tộc không chỉ là giai điệu mà còn là văn hóa, cách sống và bản sắc con người Việt Nam”, Phong nói. Đứng trước khán giả phổ thông, em “cảm thấy rất phấn khởi và xúc động khi chứng kiến sự hào hứng, chăm chú lắng nghe của các bạn học sinh”.

Sinh viên Lương Phạm Việt Anh (phải) đồng hành cùng các chương trình biểu diễn nhạc cụ dân tộc.

Những sinh viên ấy đều đi qua học phần nhạc cụ dân tộc mà Trường Đại học FPT tiên phong đưa vào chương trình đào tạo chính thức từ năm 2014 dành cho sinh viên mọi ngành. Mỗi người chọn một trong bảy nhạc cụ: đàn bầu, đàn tranh, đàn nguyệt, đàn nhị, đàn tỳ bà, sáo trúc và trống. Chương trình được thiết kế cho cả những người chưa từng cầm nhạc cụ hay biết nhạc lý.

TS. Nguyễn Khắc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học FPT, thường dặn sinh viên: “Hãy bước ra thế giới với một tiếng đàn bầu trong tim”. Với nhà trường, đó là cách hiểu về giáo dục toàn diện: người học được trang bị kỹ năng để làm việc ở bất cứ đâu, nhưng mang theo bản sắc của mình. Mười hai năm sau, hình ảnh sinh viên vừa học lập trình vừa chơi đàn tranh đã thành nét quen thuộc ở trường. Tiếng đàn theo các em từ lớp học vào câu lạc bộ, lên các sân chơi như FPT Tích Tịch Tình Tang, F-Sound, Cung đàn đất nước, và vang lên trong các lễ khai giảng, lễ tốt nghiệp.

Không chỉ tìm hiểu, học sinh còn được trực tiếp trải nghiệm các loại nhạc cụ dân tộc.

Từ sân trường đến những sân khấu lớn

Ngoài sân trường phổ thông, giảng viên và sinh viên bộ môn còn đưa nhạc cụ dân tộc lên nhiều sân khấu lớn. Mùng 1 Tết Ất Tỵ 2025, khán giả cả nước xem 27 sinh viên Trường Đại học FPT biểu diễn liên khúc “Giai điệu Việt Nam mình” trong chương trình “Ngày trở về” của Đài Truyền hình Việt Nam. Cuối tháng 8/2025, tại Triển lãm thành tựu đất nước nhân dịp 80 năm Quốc khánh (A80), các em chơi đàn bầu, đàn tranh, đàn nhị, đàn nguyệt trước khán giả nhiều thế hệ. “Em xúc động và rất vui khi thấy thế hệ trước, những người đã hết mình trong thời chiến, yêu thích màn biểu diễn”, Tạ Văn Tài, sinh viên khóa 18, chuyên ngành Trí tuệ nhân tạo, chia sẻ.

Sinh viên FPTU biểu diễn nhạc cụ dân tộc tại Triển lãm thành tựu đất nước nhân dịp 80 năm Quốc khánh (A80).

Năm 2026, tiếng đàn của sinh viên FPTU có mặt thêm ở nhiều lễ hội di sản lớn. Hồi đầu năm, 100 sinh viên bộ môn Nhạc cụ dân tộc đồng hành cùng Lễ hội Đàn Kính Thiên tại Ninh Bình, sự kiện tái hiện lễ tế trời thời Đinh. Tối 19/9, giảng viên và sinh viên Bộ môn Âm nhạc truyền thống tại Hà Nội mang Ca trù, loại hình được UNESCO ghi danh năm 2009 vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, đến chương trình “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” tại Bảo tàng Hà Nội, trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội 2026; cùng với đó là các chương trình ở Dinh Độc Lập (TP.HCM) hay các chương trình giao lưu văn hoá tại nhiều tỉnh thành.

Sân khấu hoành tráng trong đêm công diễn FPT Tích Tịch Tình Tang 2024

Tiếng đàn ấy cũng đã theo thầy trò nhà trường ra nước ngoài. Trong chuỗi hoạt động giao lưu văn hóa Việt Nam tại Ấn Độ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), các tiết mục nhạc cụ dân tộc của Trường Đại học FPT được biểu diễn tại Modern Public School, Shalimar Bagh (New Delhi, Ấn Độ) và được lãnh đạo nhà trường sở tại cùng học sinh đón nhận nồng nhiệt. Cuối tháng 10/2024, hai giảng viên bộ môn Âm nhạc truyền thống của trường biểu diễn tại UAE theo lời mời của Đại sứ quán Việt Nam, trong chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Các tiết mục nhạc cụ dân tộc của Trường Đại học FPT được biểu diễn tại Modern Public School, Shalimar Bagh (New Delhi, Ấn Độ).

Đầu năm 2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đặt mục tiêu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh “từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số”. Đưa văn hóa dân tộc vào học đường giờ đã là yêu cầu chung. Trường Đại học FPT bắt đầu việc ấy từ 12 năm trước bằng một học phần chính khoá và từ năm 2022, mang tiếng đàn ra khỏi khuôn viên trường.

Năm nay, cuộc thi FPT Tích Tịch Tình Tang xuất phát từ FPTU bước sang mùa thứ ba, lần đầu mở rộng ra toàn quốc và lần đầu có bảng thi riêng cho học sinh. Những học sinh từng là khán giả ở các buổi giao lưu giờ có thể bước lên sân khấu, lần này trong vai người biểu diễn.