Khi tri thức đi cùng lòng nhân ái, công nghệ và sáng tạo không chỉ dừng lại ở những con số phát triển mà trở thành điểm tựa cho cộng đồng. Bằng góc nhìn sẻ chia và tư duy đổi mới, sinh viên Trường Đại học FPT đã và đang khẳng định bản lĩnh qua những dự án thực tế đầy nhân văn, mang lại những đổi thay thiết thực cho cuộc sống của những người yếu thế trong xã hội.

SafeEye: Khi công nghệ thay cho đôi mắt

Với người bình thường, một chiếc xe máy dựng chắn lối đi, bậc thềm hay miệng cống có thể chỉ là những bất tiện nhỏ. Với người khiếm thị, đó có thể là một rủi ro trên hành trình vốn đã nhiều trở ngại.

Từ thực tế đó, từ tháng 1/2026, nhóm sinh viên FPTU cơ sở Cần Thơ gồm Phạm Thị Thuỳ Mỵ, Nguyễn Duy Khang (Truyền thông đa phương tiện), Nguyễn Thị Anh Thư (Thiết kế đồ hoạ và Mỹ thuật số), Lê Thịnh, Nguyễn Chí Dương và Trần Lê Gia Phúc (Kỹ thuật phần mềm) với sự hướng dẫn của giảng viên Lê Cảnh Bích Thơ đã phát triển dự án SafeEye – thiết bị hỗ trợ di chuyển dành cho người khiếm thị.

Sự kiện trải nghiệm “AI vì Eye” là một trong các hoat động nổi bật của dự án.

SafeEye sử dụng AI Computer Vision kết hợp camera, Raspberry Pi, kết nối 4G, GPS và hệ thống cảnh báo bằng âm thanh. Trong đó, camera có góc nhìn 120 độ ghi nhận môi trường phía trước, sau đó mô hình AI phân tích hình ảnh và nhận diện các đối tượng như người, phương tiện, bàn ghế, bậc vỉa hè, nắp cống hay mệnh giá tiền Việt Nam. Kết quả được chuyển thành thông tin bằng âm thanh, chẳng hạn “Phía trước có xe máy” thay vì chỉ phát tín hiệu rung hoặc tiếng bíp như các thiết bị hỗ trợ khác trên thị trường.

Theo nhóm, mô hình AI của SafeEye đạt độ chính xác nhận diện trên 90% trong quá trình phát triển và được định hướng tối ưu cho điều kiện hạ tầng đường phố Việt Nam. Thiết bị cũng được thiết kế theo hướng “offline-first”. Nghĩa là những chức năng quan trọng như nhận diện vật cản, cảnh báo tại chỗ và thao tác SOS cục bộ được thiết kế để không phụ thuộc hoàn toàn vào Internet. Kết nối mạng chủ yếu được sử dụng cho những chức năng mở rộng như gửi dữ liệu SOS, chia sẻ vị trí cho người thân hoặc đồng bộ với ứng dụng. 

Đáng chú ý, quá trình phát triển SafeEye không chỉ diễn ra trong phòng lab. Dưới sự hướng dẫn của giảng viên Lê Cảnh Bích Thơ, nhóm từng bước đưa bài toán từ mô hình công nghệ đến bối cảnh sử dụng thực tế, trực tiếp gặp gỡ người khiếm thị, khảo sát nhu cầu và kết nối với Hội Người mù TP Cần Thơ để đưa bản mẫu vào trải nghiệm. Sau buổi trải nghiệm, anh Trần Anh Duy – Người khiếm thị sinh sống tại Cần Thơ, đánh giá mẫu mã, âm thanh và thời lượng pin của thiết bị khá tốt, đồng thời góp ý nhóm cải thiện tốc độ cảnh báo và mở rộng khả năng nhận diện thêm các vật thể như bảng hiệu, bậc tam cấp,…

Anh Trần Anh Duy tại buổi trải nghiệm công nghệ của dự án SafeEye.

Với nhóm sinh viên, những phản hồi từ cộng đồng giúp các thành viên nhận ra được khoảng cách giữa mô hình công nghệ và một sản phẩm thực sự có thể sử dụng trong đời sống. “Phát triển một sản phẩm AI thực tế không chỉ là làm cho mô hình nhận diện được đối tượng, mà còn phải đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định và đưa ra thông tin đủ nhanh, đủ rõ ràng để người dùng có thể sử dụng trong thực tế”, Lê Thịnh, đại diện nhóm SafeEye, chia sẻ.

Sau quá trình thử nghiệm, SafeEye được nhà trường cấp 30 triệu đồng vốn khởi nghiệp để tiếp tục hoàn thiện sản mẫu. Với nhóm, khoản hỗ trợ này tạo thêm điều kiện để ý tưởng được phát triển từ một mô hình thử nghiệm thành sản phẩm có khả năng ứng dụng thực tế, dựa trên nhu cầu và trải nghiệm của người sử dụng. 

Care and Comfort: Thời trang thích ứng và sự thấu cảm 

“Lần đầu tiên em thấy mình nữ tính mà không phải hy sinh sự thoải mái” – chia sẻ của một nữ sinh viên sử dụng xe lăn sau khi thử sản phẩm của Care and Comfort đã khiến nhóm thực hiện dự án nhìn rõ hơn điều họ đang hướng tới. Với người sử dụng xe lăn, một bộ quần áo không chỉ cần dễ mặc mà còn cần vừa vặn, thoải mái và đủ đẹp để họ cảm thấy tự tin khi lựa chọn. 

Ý tưởng của nhóm sinh viên K17, chuyên ngành Digital Marketing đến từ trải nghiệm trực tiếp của một thành viên khi chăm sóc người thân mắc bệnh nặng và phải sử dụng xe lăn. Với người bệnh, việc cử động nhiều để thay quần áo có thể gây đau đớn; với người chăm sóc, những chiếc nút nhỏ, khóa kéo hay chất liệu cứng lại khiến thao tác trở nên khó khăn. Nhóm sinh viên FPTU cơ sở Hà Nội gồm Đặng Văn Đạt, Tạ Thục Anh, Đặng Mai Linh, Trần Thị Bích Hạnh và Vũ Văn Tuyền vì thế đặt câu hỏi: làm thế nào để người khuyết tật, người bệnh hoặc những người hạn chế khả năng vận động có thể mặc quần áo thuận tiện hơn?

Các thành viên dự án Care and Comfort.

Không bắt đầu bằng việc thiết kế ngay một mẫu quần áo, nhóm dành thời gian tìm hiểu người dùng tại các trung tâm phục hồi chức năng và cơ sở chăm sóc y tế. Với kiến thức về nghiên cứu khách hàng và phân tích hành vi được học ở giảng đường, các thành viên đặt câu hỏi không chỉ về những bất tiện khi mặc quần áo mà còn về mong muốn, tâm lý và cách người dùng lựa chọn sản phẩm. Dưới sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Hương Ly, dự án phát triển dòng trang phục thích ứng với khóa nam châm thay cho nút cài hoặc dây kéo, các đường mở linh hoạt ở tay, vai, hông để thuận tiện khi mặc và cởi. Chất liệu cũng được lựa chọn theo tiêu chí mềm, co giãn, thoáng khí và hạn chế gây kích ứng da.

Đặc biệt, quá trình tìm hiểu người dùng cũng đặt nhóm trước một yêu cầu khác: làm sản phẩm cho người khuyết tật nhưng không nhìn họ chỉ qua những hạn chế về vận động. Người sử dụng vẫn có nhu cầu mặc đẹp, thể hiện cá tính và cảm thấy tự tin với diện mạo của mình. Chính phản hồi từ nữ sinh viên sử dụng xe lăn ở trên trở thành một minh chứng rõ nét cho góc nhìn đó.

Với nhóm, trải nghiệm này mở rộng cách tiếp cận bài toán thiết kế. Một sản phẩm dành cho người có hạn chế vận động không nhất thiết phải bắt đầu từ những gì họ “không thể làm”, mà có thể bắt đầu từ những mong muốn rất bình thường: được lựa chọn, được sử dụng một sản phẩm đẹp và được sống theo cách mình muốn.

Dòng trang phục đặc biệt của Care and Comfort mang đến sự thuận tiện cho người mặc.

Sau đồ án, nhóm tiếp tục định hướng thương mại hóa Care and Comfort, trước mắt qua các kênh trực tuyến và trực tiếp, đồng thời mở rộng đối tượng sử dụng sang người sau tai nạn, sau phẫu thuật hoặc phụ nữ sau sinh. Về lâu dài, nhóm dự kiến phát triển mô hình B2B với bệnh viện, trung tâm phục hồi chức năng, viện dưỡng lão và các cơ sở kinh doanh thiết bị y tế.

Dự án Sẻ: Từ những món đồ cũ đến một hành trình sẻ chia

Không chỉ tạo ra sản phẩm hay giải pháp công nghệ, sinh viên FPTU còn đưa kiến thức và kỹ năng vào những hoạt động hướng đến cộng đồng theo cách gần gũi hơn. “Dự án thiện nguyện Sẻ” là một ví dụ. Dự án được thực hiện bởi nhóm 8 sinh viên FPTU cơ sở Hà Nội gồm Nguyễn Hương Giang, Trần Ngọc Dũng, Ngô Xuân Nhung, Thân Minh Ngọc, Đào Quang Trọng, Nguyễn Minh Hoàng (Truyền thông đa phương tiện) cùng Nguyễn Thế Đại và Trần Trung Hiếu (Kỹ thuật phần mềm).

Các hoạt động vui chơi, giao lưu, trò chuyện và trao tặng quà cho các em được thực hiện tại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An.

Điểm đặc biệt của dự án nằm ở ý tưởng thu gom quần áo cũ để tái chế thành chăn tặng trẻ em tại trung tâm. Thay vì chỉ trao tặng những phần quà có sẵn, nhóm thực hiện toàn bộ quá trình từ thu gom, phân loại, giặt và phơi khử khuẩn, cắt, may ghép đến hoàn thiện sản phẩm. Những món đồ không còn được sử dụng theo cách ban đầu vì thế được kéo dài vòng đời, trở thành vật dụng có giá trị sử dụng cho những người đang cần.

Song song với hoạt động tái chế, nhóm triển khai truyền thông trên mạng xã hội, gây quỹ và kêu gọi cộng đồng cùng đóng góp nguồn lực cho dự án. Sau quá trình thực hiện, hoạt động gây quỹ mang về hơn 13 triệu đồng. Sau đó, nhóm tổ chức hoạt động thiện nguyện trực tiếp tại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An (Hà Nội) với các hoạt động vui chơi, giao lưu, trò chuyện và trao tặng quà cho các em. 

Những nỗ lực của nhóm được ghi nhận khi “Dự án thiện nguyện Sẻ” đạt Giải Nhì ở hạng mục “Sáng kiến Phát triển cộng đồng – Thiện nguyện bền vững” tại cuộc thi “Sinh viên Kiến tạo Giải pháp xã hội” ở học kỳ Spring 2026. Với các thành viên, giá trị của một dự án cộng đồng không chỉ nằm ở số lượng phần quà được trao đi, mà còn ở cách những nguồn lực tưởng như nhỏ bé được kết nối và biến thành những giá trị có ích cho người khác.

Chia sẻ về chặng hành trình phát triển dự án, Nguyễn Hương Giang – Trưởng nhóm cho biết: “Nhà trường tạo ra không gian để nhóm được học hỏi, thử nghiệm và triển khai dự án. Dưới sự hướng dẫn của giảng viên hướng dẫn, các thành viên được tự mình tham gia vào nhiều khâu phía sau của một dự án cộng đồng, từ xác định vấn đề, lên kế hoạch, kết nối nguồn lực, phân chia công việc đến truyền thông và tổ chức hoạt động. Vì vậy, giá trị lớn nhất mà nhà trường mang lại không chỉ nằm ở cơ sở vật chất hay không gian để triển khai dự án, mà ở môi trường để sinh viên được chủ động khởi xướng, thử sức và biến những ý tưởng thành hành động cụ thể”, Hương Giang bày tỏ.

Two4Us và All Enough: Khi truyền thông góp phần thay đổi cách nhìn

Với hai dự án Two4Us và All Enough, “công cụ” mà sinh viên sử dụng để tạo ra tác động xã hội, đồng hành cùng cộng đồng người yếu thế, không phải công nghệ hay một sản phẩm hữu hình mà chính là truyền thông. Hai dự án được thực hiện bởi nhóm sinh viên K19 và K20, ngành Công nghệ truyền thông tại FPTU cơ sở Hà Nội, gồm Nguyễn Đức Nam, Kiều Huy Quang, Lê Nguyễn Kim Anh, Hoàng Thị Lan Hương và Nguyễn Hương Giang; riêng dự án Two4Us có thêm bạn Bành Gia Minh cùng thực hiện.

Hai dự án tiếp cận hai cộng đồng khác nhau. Two4Us hướng tới người tự kỷ, trong khi All Enough tập trung vào người khuyết tật. Điểm gặp nhau của cả hai nằm ở một câu hỏi, khi xã hội nói về những cộng đồng này, chúng ta đang thực sự hiểu họ hay chỉ nhìn họ qua những định kiến quen thuộc?

Với Two4Us, nhóm nhận thấy nhiều người trẻ đã biết đến khái niệm tự kỷ nhưng chưa biết cách giao tiếp phù hợp. Thay vì tiếp tục truyền tải kiến thức theo cách khô khan, nhóm chọn thông điệp “Chậm lại để hiểu sâu”, đưa câu chuyện về tự kỷ vào những hoạt động đời thường. Những nội dung về cảm nhận âm thanh, ánh sáng, giao tiếp hay cách người tự kỷ tương tác với môi trường xung quanh được chuyển thành các video ngắn, bài viết trực quan trên các nền tảng mạng xã hội.

Dấu ấn lớn nhất của Two4Us là sự kết nối linh hoạt giữa truyền thông trực tuyến và trải nghiệm thực tế. Dự án đã đồng hành với vai trò đối tác truyền thông cho chương trình “Sắc màu riêng”, show thời trang và âm nhạc của người tự kỷ do Ami Coffee tổ chức ngày 22/3/2026 tại Ecopark, Hưng Yên, hướng tới Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ. Điểm nhấn của chương trình là màn trình diễn áo dài của 11 người mẹ có con tự kỷ, một lời động viên lặng lẽ mà mạnh mẽ dành cho các con trên hành trình hòa nhập. 

Trong quá trình sản xuất, các thành viên liên tục đặt câu hỏi: “Nếu mình là nhân vật trong câu chuyện này, mình có cảm thấy được tôn trọng không?”. Cách đặt vấn đề ấy giúp nhóm tránh kể câu chuyện theo hướng quá bi lụy hoặc thương hại, thay vào đó tập trung vào những con người có sở thích, khả năng, cảm xúc và mong muốn kết nối như bất kỳ ai.

Nhiều hoạt động ý nghĩa dành cho trẻ tự kỷ được tổ chức.

All Enough cũng lựa chọn một hướng tiếp cận tương tự với người khuyết tật. Tên gọi của dự án hàm ý mỗi người đều có những giá trị riêng và “đủ” theo cách của mình. Nhóm cho rằng người khuyết tật đôi khi bị truyền thông đặt vào hai thái cực: hoặc là đối tượng cần thương cảm, hoặc là những nhân vật có nghị lực phi thường. Trong cả hai cách nhìn, những điều bình thường như công việc, sở thích, khả năng sáng tạo và cuộc sống hàng ngày của họ có thể bị bỏ quên. Vì vậy, All Enough chọn thông điệp “Kết nối từ giá trị thật”, tập trung kể về những sản phẩm thủ công, công việc và câu chuyện đời thường của người khuyết tật. Dự án xây dựng hai trụ cột nội dung gồm “Đồ kể chuyện” và “Chuyện của người kể”, qua đó đưa công chúng đến gần hơn với giá trị mà mỗi cá nhân tạo ra.

Điểm nhấn của dự án là workshop “Chạm đến giá trị” tại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thuỵ An (Hà Nội). Người tham gia không chỉ nghe chia sẻ từ ông Nguyễn Đức Thể – Giáo viên lớp tranh đá tại trung tâm, mà còn cùng các bạn khuyết tật vẽ trên nón, trò chuyện và chia sẻ cảm nhận.

Các bạn trẻ học hỏi và được trải nghiệm hoạt động vẽ trên nón lá thông qua workshop “Chạm đến giá trị”.

Điểm chung của những dự án trên nằm ở cách người trẻ lựa chọn sử dụng tri thức của mình để trả lời những nhu cầu rất cụ thể trong đời sống. Trong quá trình đó, tri thức không còn nằm trên trang giấy hay dừng lại ở một bài tập trên lớp. Sinh viên không chỉ học cách tối ưu một thuật toán AI, phân tích hành vi người tiêu dùng hay lập chiến lược nội dung truyền thông, mà các bạn còn học cách lắng nghe sự trăn trở của cộng đồng. Và khi tri thức được đặt cạnh sự lắng nghe và tinh thần trách nhiệm, việc học không chỉ mở thêm cơ hội cho mỗi cá nhân, mà còn có thể trở thành một cách để người trẻ đồng hành, kết nối và đóng góp cho cộng đồng.