Khi đang học năm nhất, Hà Cao Phúc quyết định tạm dừng việc học để trở thành một streamer. Sau 1 năm, chàng trai rẽ hướng, nộp hồ sơ vào Trường Đại học FPT và bứt phá ngoạn mục, tìm thấy đam mê nghiên cứu khoa học và dành được suất học bổng tiến sĩ toàn phần tại nước ngoài. 

Quyết định tạm dừng việc học một năm để làm công việc sáng tạo nội dung từng bị xem là một bước lùi nhưng với Hà Cao Phúc, đó lại là trạm dừng cần thiết để tìm thấy niềm đam mê đích thực với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Sau những trải nghiệm thực tế, Hà Cao Phúc quyết định nộp hồ sơ, trở thành sinh viên K19 chuyên ngành Trí tuệ nhân tạo tại Trường Đại học FPT cơ sở TP.HCM. 

Môi trường đại học năng động, gắn liền đào tạo với thực tiễn và sẵn chứa nhiều cơ hội phát triển đã giúp Phúc bứt phá ngoạn mục, tìm thấy một phiên bản chưa từng hình dung được trước đây. 

Hãy cùng lắng nghe những chia sẻ của Phúc về hành trình đầy cảm hứng này!

Chào Phúc! Được biết bạn từng tạm dừng việc học một năm để theo đuổi truyền thông, nghệ thuật và sáng tạo nội dung, vậy điều gì khiến Phúc đưa ra lựa chọn ấy? Và cuối cùng vì sao lại quay lại đại học?

Em từng là thủ khoa đầu vào tại trường THPT và có kết quả học tập tương đối tốt trong 3 năm sau đó. Tốt nghiệp cấp 3, em trúng tuyển và học tập tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, với điểm xét học bạ 29,3/30 điểm. Tuy nhiên, dù học tập khá ổn, em lại không thực sự muốn nhiều năm tiếp theo chỉ để học mà muốn được thử những điều mới lạ ngoài giảng đường.

Thời điểm ấy, em rất thích truyền thông, nghệ thuật, sáng tạo nội dung, đặc biệt là công việc phát sóng trực tiếp trên các nền tảng mạng xã hội, hay còn gọi là streamer. Khi ấy, em tin rằng nếu đủ đam mê và cố gắng, mình hoàn toàn có thể phát triển theo hướng này mà không nhất thiết phải đi theo lộ trình truyền thống. Vì vậy, em quyết định tạm dừng việc học một năm để thử sức và suy nghĩ nghiêm túc hơn về tương lai.

Có một câu chuyện với bà nội mà đến bây giờ em vẫn nhớ. Khi ấy, bà hỏi đại ý rằng: “Con làm cái này có ra tiền được không mà sao không đi học?”. Em còn khá trẻ, rất tin vào lựa chọn của mình nên lập tức phản ứng: “Sao bà biết con không kiếm được?”. Bây giờ nghĩ lại, em vừa thấy buồn cười, vừa thương bà. 

Khi mới bắt đầu, em khá tự tin rằng chỉ cần có đam mê và quyết tâm thì mình có thể theo đuổi công việc sáng tạo nội dung lâu dài. Có vài tháng thiếu kinh phí chi tiêu, em còn đi làm phục vụ nhà hàng để trang trải. Những trải nghiệm đó giúp em nhìn mọi thứ thực tế hơn. Khoảng thời gian ấy không đơn thuần là một năm tạm dừng việc học, mà còn là giai đoạn bắt đầu học cách chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình. 

Ở độ tuổi 17-20, nhiều người từng có giai đoạn cảm thấy mình hiểu bản thân nhất, mình đúng nhất và người lớn không thực sự hiểu mình, em cũng từng như vậy. Sau này, em mới nhận ra người lớn không thể lựa chọn thay mình con đường đúng, nhưng những lời khuyên của họ thường xuất phát từ kinh nghiệm sống mà đôi khi mình phải đi một vòng rất xa mới hiểu được.

Bên cạnh việc bà nội và gia đình vẫn động viên em quay lại đại học, bản thân em cũng dần nhận ra thích một công việc và có khả năng phát triển bền vững với công việc đó đôi khi là hai câu chuyện khác nhau. Đam mê rất quan trọng, nhưng để biến nó thành sự nghiệp, mình còn cần kiến thức, kỹ năng, khả năng thích nghi và một nền tảng đủ vững. Bên cạnh đó, bà và gia đình vẫn luôn động viên em quay lại đại học. 

Em đã quyết định quay lại giảng đường với suy nghĩ khá đơn giản: học cho tốt, có một tấm bằng để gia đình yên tâm rồi đi làm. Điều em không ngờ nhất là em bắt đầu tìm thấy sự hứng thú với học tập theo một cách rất khác. Và một điều em hoàn toàn không tưởng tượng được là có ngày mình lại muốn đi sâu vào nghiên cứu đến vậy.

Phúc có thể chia sẻ cụ thể hơn về môi trường đã tạo nên những sự thay đổi bất ngờ ấy?

Khi quyết định chọn trường đại học mới, em muốn lựa chọn một môi trường phù hợp với sở thích về công nghệ, xây dựng sản phẩm và tham gia các hoạt động thực tế của bản thân. Em đã tìm thấy những điều đó tại FPTU khi sinh viên có cơ hội tiếp cận với những dự án, các cuộc thi công nghệ và có nhiều bạn cùng quan tâm đến lập trình, trí tuệ nhân tạo cũng như phát triển sản phẩm. 

Trong môi trường FPTU, em có thể thử sức ở nhiều hướng khác nhau, từ hệ thống trò chuyện tự động, thị giác máy tính đến xe tự hành, AI chạy trên những thiết bị nhỏ gọn và thiết bị bay không người lái… Một điều em đánh giá rất cao là những cơ hội được làm việc và trao đổi với thầy cô, bạn bè có chung mối quan tâm. Có những giai đoạn em chỉ có một ý tưởng khá sơ khai, nhưng sau khi trao đổi, được đặt câu hỏi và nhận góp ý, em bắt đầu nhìn thấy vấn đề dưới một góc độ khác. 

Tại FPTU, em không còn chỉ học để vượt qua kỳ thi hay hoàn thành môn học, mà bắt đầu tò mò về cách công nghệ hoạt động, thích tự xây dựng sản phẩm, tham gia các cuộc thi, thử nghiệm và giải quyết vấn đề thực tế. Từ một người quay lại đại học với suy nghĩ chủ yếu là hoàn thành chương trình, em bắt đầu thực sự quan tâm đến việc học sâu, nghiên cứu và phát triển bản thân lâu dài trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Chính những trải nghiệm tại FPTU dần giúp em tìm ra lĩnh vực mình thực sự muốn theo đuổi. Em nghĩ điều đáng quý nhất không phải ngay khi bước vào FPTU em đã biết chính xác mình sẽ trở thành ai, mà là trong quá trình học em có cơ hội thử, sai, thay đổi và dần hiểu bản thân hơn.

Vậy còn sự rẽ hướng từ tích lũy kinh nghiệm thực tiễn sang đam mê nghiên cứu khoa học của bạn đã diễn ra thế nào?

Trong quá trình học tại FPTU, em tham gia nhiều các cuộc thi công nghệ. Điều em quan tâm nhất trong các cuộc thi thường là làm thế nào để sản phẩm hoạt động, tối ưu trong thời gian ngắn và đạt kết quả tốt. Nhưng càng làm, em càng có thêm những câu hỏi mà một sản phẩm thử nghiệm hay một cuộc thi không thể trả lời hết: Tại sao thuật toán này tốt hơn? Nó sẽ thất bại trong điều kiện nào? Nếu thay đổi dữ liệu hoặc môi trường thì kết quả có còn tốt không?

Bước ngoặt rõ rệt đến vào cuối năm 2025 – đầu năm 2026, khi em bắt đầu được thầy Lê Phú Nguyên hướng dẫn sâu hơn về cách tiếp cận một vấn đề dưới góc nhìn nghiên cứu. Trước đây, em thường bắt đầu từ giải pháp: thấy một thành phần kỹ thuật mới thú vị thì thử đưa vào mô hình AI để xem kết quả có cải thiện không. Sau này, em học cách bắt đầu từ vấn đề, tìm hiểu các nghiên cứu trước còn hạn chế ở đâu, xác định câu hỏi cần giải quyết và thiết kế thí nghiệm để kiểm chứng ý tưởng.

Em nhận ra nghiên cứu không chỉ là tạo ra mô hình tốt hơn hay đạt chỉ số đánh giá cao hơn. Điều quan trọng hơn là hiểu vì sao kết quả xuất hiện, khi nào phương pháp có hiệu quả và liệu kết luận của mình có thực sự đáng tin cậy hay không.

Có lẽ điều khiến em tiếp tục theo đuổi nghiên cứu chính là cảm giác mỗi câu trả lời lại mở ra thêm những câu hỏi mới. Khi xây dựng được một hệ thống hoạt động, em cảm thấy vui. Nhưng khi hiểu được bản chất của vấn đề và tìm ra điều trước đó mình chưa biết, cảm giác ấy lại rất khác. Em nghĩ đó là lúc mình thực sự bắt đầu yêu thích nghiên cứu.

Đến hiện tại, Phúc đã có 10 công trình nghiên cứu quốc tế đã được chấp nhận công bố, gồm 2 bài trên các tạp chí khoa học thuộc nhóm Q1 và 8 bài tại các hội nghị khoa học quốc tế. Vậy bạn có thể kể thêm về các công trình nghiên cứu này và những công trình nghiên cứu trước đó?

10 công trình nghiên cứu này của em tập trung vào những vấn đề như phát hiện vật thể trong hình ảnh, ứng dụng AI trên thiết bị bay, điều khiển xe tự hành, dự đoán hỏng hóc máy móc, nhận diện bệnh cây trồng và phân tích dữ liệu tài chính.

Trong đó, hai công trình thuộc nhóm tạp chí Q1 là “VN-YOLO: Detail-Preserving and Recalibrated Multi-Scale YOLO for Small Objects in UAV Imagery”, nghiên cứu phát hiện vật thể nhỏ trong hình ảnh từ UAV, và “Spectral-Adapted Vision Transformer for Multi-Class Crop Disease Classification from Sentinel-2 Multispectral Imagery”, nghiên cứu phân loại bệnh cây trồng từ ảnh vệ tinh đa phổ.

Phải nói thêm rằng em tâm đắc nhất hướng nghiên cứu trong công trình “VN-YOLO: Detail-Preserving and Recalibrated Multi-Scale YOLO for Small Objects in UAV Imagery” vì kết nối khá rõ giữa những gì mình từng làm trong thực tế và cách tiếp cận khoa học. Trước đây, khi lắp ráp hoặc thử nghiệm drone, em quan tâm đến việc camera có nhận diện được người hoặc vật thể hay không, tốc độ xử lý có đủ nhanh không và hệ thống có thể hoạt động trên máy tính nhỏ gọn gắn trực tiếp lên thiết bị bay hay không. Khi chuyển sang nghiên cứu, những vấn đề ấy dần trở thành câu hỏi về thiết kế mô hình, chất lượng nhận diện, quy trình đánh giá và khả năng ứng dụng.

Và trước 10 công trình nhắc đến ở trên, em cũng từng nghiên cứu về hệ thống hỏi đáp pháp luật sử dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ xử lý ngôn ngữ, nhận giải Outstanding Paper Award (Giải thưởng dành cho bài nghiên cứu Xuất sắc) tại Global Capstone Design Performance Exchange Conference 2024, với sự tham gia của các cộng tác viên đến từ Trường Đại học Kinh tế – Luật và Trường Đại học Bách khoa. Đây là một trong những trải nghiệm học thuật đầu tiên tạo nền tảng cho em trên hành trình hiện tại.

Hành trình nghiên cứu khoa học chắc hẳn có nhiều thử thách, vậy cụ thể là gì và Phúc đã vượt qua thế nào?

Một trong những thử thách lớn nhất của quá trình nghiên cứu là những giai đoạn kết quả không diễn ra như dự đoán. Có những ý tưởng khi đọc tài liệu hoặc hình thành giả thuyết nghe rất hợp lý, nhưng khi thử nghiệm lại không cải thiện nhiều, thiếu ổn định hoặc thậm chí kém hơn những phương pháp đơn giản hơn. 

Có thể kể đến như việc em từng dành gần 3 tháng cho một ý tưởng cải tiến kiến trúc mạng neural nhằm nâng cao độ chính xác nhận diện. Tuy nhiên, khi đưa vào thử nghiệm trên tập dữ liệu mở rộng với các điều kiện môi trường nhiễu khắt khe hơn, kết quả thu được lại không ổn định và thậm chí bị giảm hiệu năng so với baseline. Sau khi họp nhóm và phân tích kỹ lưỡng, em nhận ra giả thiết ban đầu chưa tính đến yếu tố biến động dữ liệu thực tế. Em đã quyết định tạm dừng hướng tiếp cận đó để chuyển sang thiết kế một cơ chế hiệu chỉnh khác phù hợp hơn. 

Từ thử thách này, em dần học được cách không quá gắn bó với một ý tưởng chỉ vì bản thân đã bỏ nhiều thời gian vào nó. Nếu kết quả thử nghiệm không ủng hộ giả thuyết ban đầu, điều cần làm là kiểm tra nguyên nhân, điều chỉnh phương pháp hoặc chấp nhận dừng hướng tiếp cận đó thay vì cố tìm cách khiến kết quả trông tốt hơn. Và một kết quả thấp hơn nhưng trung thực vẫn có giá trị khoa học hơn một con số rất đẹp mà mình chưa thực sự kiểm chứng được.

Ngoài ra, một thử thách khác với em là việc cân bằng thời gian giữa việc học trên giảng đường và nghiên cứu khoa học. Thậm chí nhiều bạn bè thường xuyên hỏi em là: “Phúc có ngủ không vậy?”. Thật ra em vẫn ngủ… bình thường (cười). Chỉ là cách làm việc của em hơi khác một chút: Em thường tổ chức công việc thành nhiều phần song song, mỗi phần có một trạng thái và mức độ ưu tiên riêng. 

Cách làm việc của em thường không phải hoàn thành nghiên cứu A rồi mới bắt đầu nghiên cứu B và C, mà nhiều công trình sẽ được triển khai song song ở các giai đoạn khác nhau. Có nghiên cứu đang đọc tài liệu, có nghiên cứu đang xây dựng mô hình, có nghiên cứu đang chạy thí nghiệm và có nghiên cứu đã chuyển sang viết hoặc chỉnh sửa bản thảo. Thành ra khi một bài gần hoàn thiện, đôi khi bên cạnh nó đã có thêm hai hoặc ba hướng khác đang được chuẩn bị.

Tuy nhiên, em cũng không nghĩ đây là phương pháp phù hợp với tất cả mọi người. Việc chuyển đổi liên tục giữa các công việc có cái giá của nó, nhất là khi lượng thông tin quá lớn hoặc nhiều hạn nộp đến cùng lúc. Có những giai đoạn em phải chủ động giảm số lượng đầu việc, tập trung xử lý những phần quan trọng nhất và dành thời gian rà soát kết quả. Làm nhiều việc không đồng nghĩa với làm tốt tất cả; điều quan trọng vẫn là biết việc nào cần ưu tiên và tiêu chuẩn nào không được phép bỏ qua.

Được biết, Phúc đã nhận được học bổng theo học chương trình tiến sĩ kéo dài 5 năm tại Đại học Sejong (Seoul, Hàn Quốc). Bạn có thể chia sẻ thêm về cơ hội này không?

Em chưa từng nghĩ mình có thể đến gần với học bổng này. Nhưng em may mắn vì nhận được sự đồng hành, định hướng của các thầy cô tại FPTU. 

Như đã nói trước đó, sau khoảng thời gian tạm dừng việc học, em có một giai đoạn khá khó khăn về định hướng. Khi em có mong muốn học tiếp lên tiến sĩ, em vẫn rất băn khoăn liệu điều này có nên không và em đã chia sẻ với các thầy cô. Em thấy mình chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc tìm kiếm chương trình đào tạo, liên hệ giáo sư hoặc chuẩn bị hồ sơ ứng tuyển học bổng quốc tế. Nhưng thầy Nguyễn Quốc Trung và thầy Lê Phú Nguyên đã lắng nghe, trực tiếp hỗ trợ, tìm kiếm và giới thiệu cho em cơ hội tiếp tục học tập, nghiên cứu ở nước ngoài. 

Thông qua sự giới thiệu của các thầy, em có cơ hội được kết nối và trao đổi với GS. Nhu-Ngoc Dao về định hướng nghiên cứu cũng như mong muốn tiếp tục học lên tiến sĩ. Sau quá trình kết nối và trao đổi, em đã nhận được một lời đề nghị về cơ hội theo học chương trình tiến sĩ kéo dài 5 năm tại Hàn Quốc với học bổng toàn phần. Đây là một niềm vinh dự rất lớn với em. Hiện tại, em đang tập trung hoàn thành chương trình đại học và chuẩn bị chứng chỉ IELTS để đáp ứng những yêu cầu cho chặng đường tiếp theo.

Về tương lai, em muốn tiếp tục theo đuổi những hướng nghiên cứu liên quan đến trí tuệ nhân tạo, robot thông minh, thiết bị bay không người lái và các hệ thống có khả năng nhận thức, tương tác với môi trường thực tế. Em cũng hy vọng sau này có thể trở thành giảng viên hoặc một người làm nghiên cứu có cơ hội hướng dẫn, hỗ trợ những bạn trẻ khác, giống như cách các thầy đã từng giúp đỡ em.

Nhìn lại hành trình của mình, Phúc muốn đưa ra lời khuyên nào cho các bạn vẫn đang mông lung trên định hướng về tương lai? 

Em nghĩ việc tìm ra định hướng tương lai cũng giống như việc thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học. Điều quan trọng không phải lúc bắt đầu mình đã biết bao nhiêu, mà là có đủ tò mò để tiếp tục đặt câu hỏi và đủ kiên nhẫn để tìm câu trả lời hay không. 

Chúng ta không cần phải đợi đến khi nắm vững toàn bộ kiến thức hoặc biết chắc chắn mình thích gì rồi mới đưa ra lựa chọn. Nếu việc nghiên cứu bắt đầu bằng việc đọc một bài báo liên quan đến môn học mình thích, thử làm lại một thí nghiệm đã được công bố, tham gia một nhóm nghiên cứu hoặc đơn giản là hỏi một giảng viên xem ý tưởng của mình có thể phát triển tiếp như thế nào. Thì việc lựa chọn định hướng cho tương lai đôi khi lại bắt đầu từ việc dám chọn một con đường rồi đi đến cùng với nó.

Em của năm 18 tuổi từng rất chắc rằng mình sẽ thành công với truyền thông, rồi sau đó lại nghĩ chỉ cần học xong đại học là đủ. Bản thân em ở 2 thời điểm đó đều không thể hình dung được phiên bản hiện tại này của em. Em nghĩ, tuổi trẻ có quyền thử, sai và đổi ý. Nhưng khi đã thử một con đường, hãy cố gắng đi đủ xa để thực sự học được điều gì đó từ nó, thay vì từ bỏ chỉ vì những khó khăn đầu tiên.

Cảm ơn Phúc! Chúc bạn sẽ luôn giữ vững “phong độ”, tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành tựu mới trên hành trình chinh phục tri thức.