Giữa mạng lưới sông ngòi chằng chịt của Đồng bằng sông Cửu Long, lục bình từ lâu đã được xem là một “bài toán môi trường” khó giải. Những đám lục bình dày đặc không chỉ gây tắc nghẽn dòng chảy mà còn ảnh hưởng đến giao thông thủy và hệ sinh thái địa phương.

Thế nhưng, với một nhóm sinh viên trẻ của Trường Đại học FPT cơ sở Cần Thơ, chính loại thực vật từng bị xem là “rác sinh học” ấy lại mở ra một hướng đi mới: biến vấn đề môi trường thành giải pháp kinh tế và cơ hội khởi nghiệp bền vững.

Dự án GreenShield Mekong ra đời từ ý tưởng táo bạo ấy.

Các thành viên dự án GreenShield Mekong.

Khi sinh viên chọn giải quyết một “bài toán của vùng đất”

GreenShield Mekong được phát triển bởi nhóm sinh viên khóa K18 của Trường Đại học FPT cơ sở Cần Thơ gồm: Lê Hoàng Khanh (chuyên ngành Quản trị kinh doanh, trưởng nhóm), Trần Minh Khánh (chuyên ngành Công nghệ thông tin), Khưu Thúy Quỳnh (chuyên ngành Quản trị kinh doanh), Nguyễn Thanh Hào (chuyên ngành Công nghệ thông tin) và Mã Tấn Lộc (chuyên ngành Công nghệ thông tin).

Sự kết hợp giữa tư duy kinh doanh và nền tảng công nghệ giúp nhóm định hình dự án theo hướng vừa khả thi về thị trường vừa gắn với chuyển đổi số.

Theo chia sẻ của nhóm, ý tưởng dự án xuất phát từ thực trạng khá quen thuộc tại Đồng bằng sông Cửu Long khi mỗi năm, khu vực này phát sinh hàng triệu tấn sinh khối lục bình. Chúng phát triển nhanh theo mùa, phủ kín nhiều tuyến kênh rạch, gây tắc nghẽn dòng chảy và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

“Phần lớn lượng lục bình này chưa được khai thác hiệu quả, thường bị bỏ đi hoặc xử lý thủ công. Trong khi đó, cấu trúc sợi tự nhiên của lục bình lại rất phù hợp để phát triển vật liệu sinh học”, đại diện nhóm cho biết.

Khách hàng tham quan, tìm hiểu thông tin sản phẩm.

Từ góc nhìn đó, GreenShield Mekong được xây dựng với mục tiêu tận dụng nguồn sinh khối bản địa để phát triển các sản phẩm sinh học thay thế nhựa dùng một lần – một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn hiện nay.

Thay vì chỉ dừng lại ở việc tận dụng nguyên liệu, nhóm sinh viên này hướng đến xây dựng một hệ sinh thái sản phẩm hoàn chỉnh từ lục bình và lá sen.

Một số sản phẩm tiêu biểu của dự án gồm khay, hộp đựng trái cây từ lục bình; lót ly sinh học làm từ phụ phẩm lục bình; cùng các loại chén, dĩa dùng một lần được chế tạo từ lá sen và lá lục bình.

Quy trình sản xuất được thiết kế theo hướng đơn giản, phù hợp với điều kiện địa phương và dễ nhân rộng. Lục bình sau khi thu gom sẽ được sơ chế, phơi khô, nghiền nhỏ, trộn và ép khuôn để tạo thành sản phẩm hoàn chỉnh. Trong khi đó, lá sen và lá lục bình được xử lý bằng công nghệ ép lá kết hợp lớp phủ bảo vệ nhằm tạo ra các sản phẩm có khả năng sử dụng trong thực phẩm.

Đáng chú ý, nhóm ưu tiên các phương pháp tiết kiệm năng lượng, đặc biệt là phơi khô tự nhiên, nhằm giảm chi phí sản xuất và hạn chế phát thải trong toàn bộ quy trình.

“Nhóm muốn chứng minh rằng vật liệu sinh học không nhất thiết phải gắn với các dây chuyền công nghiệp phức tạp hay chi phí cao. Nếu tận dụng tốt nguồn nguyên liệu bản địa thì hoàn toàn có thể tạo ra các sản phẩm xanh với giá thành cạnh tranh”, nhóm chia sẻ.

Các thành viên chụp cùng thầy Nguyễn Trọng Luân – người khơi nguồn ý tưởng ban đầu và định hướng phát triển dự án.

Khi công nghệ số bước vào câu chuyện vật liệu sinh học

Một điểm khác biệt đáng chú ý của GreenShield Mekong so với nhiều mô hình tận dụng lục bình trước đây là việc tích hợp công nghệ số vào chuỗi giá trị.

Nhóm đã phát triển hệ thống bản đồ số hóa vùng nguyên liệu, cho phép theo dõi các khu vực thu gom lục bình, sản lượng, tồn kho và năng lực cung cấp của các hộ dân tham gia. Dữ liệu được thu thập trực tiếp từ người dân, hợp tác xã và các điểm thu gom, sau đó được chuẩn hóa theo các tiêu chí như sản lượng, chất lượng và độ ẩm nguyên liệu.

Ngoài ra, nhóm còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phân loại nguyên liệu thông qua hình ảnh, giúp nâng cao độ chính xác và giảm phụ thuộc vào đánh giá thủ công.

Hệ thống bản đồ này mang lại giá trị cho nhiều nhóm đối tượng: người dân có thể xác định khu vực thu gom và kết nối đầu ra ổn định; doanh nghiệp kiểm soát nguồn cung; còn nhà quản lý có thêm công cụ theo dõi tài nguyên và môi trường.

Không dừng lại ở đó, GreenShield Mekong còn phát triển Phòng Lab sáng tạo 3D, một nền tảng cho phép người dùng trực tiếp tham gia thiết kế sản phẩm sinh học.

Thông qua hệ sinh thái GreenAI, người dùng có thể nhận gợi ý ý tưởng, phối màu, tối ưu thiết kế hoặc tích hợp thông điệp cá nhân vào sản phẩm. Nhờ vậy, mỗi sản phẩm không chỉ là một vật dụng thông thường mà còn mang dấu ấn cá nhân và câu chuyện riêng của người sử dụng.

Theo nhóm phát triển, mục tiêu của nền tảng này là chuyển người tiêu dùng từ vai trò thụ động sang chủ động tham gia vào quá trình sáng tạo sản phẩm, qua đó thúc đẩy nhận thức và hành vi tiêu dùng xanh.

Các sản phẩm tiêu biểu, nổi bật.

Không chỉ hướng đến giá trị môi trường, GreenShield Mekong còn đặt mục tiêu tạo tác động xã hội tích cực tại địa phương. Thông qua hoạt động thu gom, sơ chế và sản xuất, dự án đã bước đầu tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập cho người dân ven sông – đặc biệt là các nhóm lao động nhàn rỗi ở khu vực nông thôn. Mô hình này cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và thúc đẩy sự tham gia vào nền kinh tế tuần hoàn.

Dù mới ở giai đoạn đầu tuy nhiên dự án đã đạt được những kết quả ban đầu đáng chú ý. GreenShield Mekong đã cung cấp hơn 1.100 sản phẩm lót ly sinh học cho doanh nghiệp Ecoka – một bước chuyển quan trọng từ nghiên cứu sang thương mại hóa. Dự án cũng nhận được 20 triệu đồng tài trợ từ Trường Đại học FPT để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm và mở rộng thử nghiệm.

Từ giảng đường đến những sân chơi khởi nghiệp 

Song song với quá trình phát triển sản phẩm, GreenShield Mekong cũng tích cực tham gia các cuộc thi khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Dự án đã lọt Top 5 cuộc thi Business Challenge, đồng thời nhận giải thưởng Dự án Bền vững, ghi nhận định hướng phát triển phù hợp với xu hướng ESG. Gần đây nhất, GreenShield Mekong đạt Hạng Nhì tại phiên chợ “Chử Đồng Tử” trong khuôn khổ cuộc thi Ý tưởng học sinh, sinh viên khởi nghiệp khu vực Đồng bằng sông Cửu Long lần IV năm 2026 (INNOBE 2026) và tiếp tục tiến vào vòng chung kết của cuộc thi.

Đằng sau hành trình của GreenShield Mekong là sự đồng hành của các giảng viên và đối tác doanh nghiệp. Theo nhóm sinh viên, dự án nhận được sự hướng dẫn chuyên môn từ thầy Nguyễn Trọng Luân – người khơi nguồn ý tưởng ban đầu và định hướng phát triển dự án. Bên cạnh đó, các giảng viên như thầy Cao Thanh Phong và thầy Võ Thiên Ân cũng hỗ trợ nhóm trong quá trình hoàn thiện hồ sơ và đánh giá mô hình.

Về phía doanh nghiệp, dự án được cố vấn bởi các mentor Quang Chân Chân và Hà Anh Trường từ Ecoka, giúp nhóm kết nối thực tiễn và triển khai sản phẩm. Sự kết hợp giữa nền tảng học thuật và kinh nghiệm doanh nghiệp đã tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ vững chắc cho hành trình khởi nghiệp của nhóm sinh viên.

Trong giai đoạn tiếp theo, GreenShield Mekong đặt mục tiêu mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa danh mục sản phẩm và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Nhóm cũng dự định tiếp tục đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và hệ thống quản lý chuỗi cung ứng, nhằm tối ưu vận hành và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Một hướng đi đáng chú ý là phát triển Virtual Tour – triển lãm thực tế ảo, cho phép người dùng ở bất kỳ đâu cũng có thể tham quan và trải nghiệm sản phẩm trực tuyến. Thông qua nền tảng này, mỗi sản phẩm sẽ được kể như một câu chuyện, từ nguồn gốc nguyên liệu, quy trình chế tác cho đến giá trị văn hóa mà nó mang theo.

Với GreenShield Mekong, lục bình không còn là “rác sinh học” trôi dạt trên những dòng sông miền Tây. Trong cách nhìn của những người trẻ, đó là một nguồn tài nguyên bản địa và nếu được khai thác đúng cách, hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho một ngành vật liệu xanh mang dấu ấn của vùng đất Mekong.