Chiến dịch truyền thông “ESCAPE – Press Escape, Shape Your Mind” do sinh viên chuyên ngành Công nghệ truyền thông, Trường Đại học FPT thực hiện, vừa triển khai chuỗi hoạt động nhằm hỗ trợ giới trẻ nhận diện hiện tượng “Echo Chamber” (buồng vọng thông tin). Thông qua sự kết hợp giữa nền tảng học thuật và công nghệ hiện đại như AI, AR, dự án cung cấp các phương pháp hình thành tư duy phản biện khi tiếp nhận thông tin trên các nền tảng mạng xã hội.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, cơ chế vận hành của thuật toán đang làm thay đổi cách thức tiếp nhận thông tin của người dùng. Hiện tượng “Echo Chamber” xuất hiện khi các thuật toán ưu tiên hiển thị nội dung phù hợp với quan điểm sẵn có của cá nhân, dẫn đến việc thu hẹp góc nhìn và hạn chế khả năng kiểm chứng thông tin đối lập.
Thực trạng này trở nên cấp thiết hơn khi kết hợp với tin giả. AI hiện nay có khả năng sản xuất và lan truyền thông tin thiếu xác thực với tốc độ cao, được tùy chỉnh để phù hợp với niềm tin của từng nhóm đối tượng cụ thể. Điều này đặt ra yêu cầu về việc trang bị kỹ năng tư duy phản biện và năng lực số cho người dùng trẻ.
Chiến dịch ESCAPE: Sự kết hợp giữa truyền thông và nền tảng đa ngành
Chiến dịch ESCAPE được thực hiện bởi nhóm sinh viên Trường Đại học FPT, bao gồm: Đặng Viết Tùng, Hoàng Thị Ngọc Phượng, Nguyễn Bùi Xuân Bắc, Phạm Thanh Mai và Nguyễn Minh Đức.
Nhóm sinh viên thực hiện chiến dịch ESCAPE
Dự án có sự đồng hành của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và đội ngũ giảng viên chuyên môn từ Khoa Truyền thông bao gồm ThS. Hoàng Mai Anh và TS. Phạm Bình Dương. Đặc biệt, ESCAPE thể hiện tính liên ngành qua sự phối hợp với Bộ môn Trí tuệ nhân tạo (cố vấn về công nghệ) và Bộ môn Kỹ năng mềm (cố vấn về lý luận triết học, logic học và kỹ năng mềm). Sự kết hợp này giúp giải quyết vấn đề dưới cả hai góc độ: kỹ thuật vận hành của thuật toán và cấu trúc tư duy nhận thức của con người.
Chiến dịch tập trung vào nhóm đối tượng từ 16 đến 25 tuổi, tập trung hỗ trợ người trẻ nhận diện các dấu hiệu của “Echo Chamber” và hiểu rõ quy trình thu thập hành vi người dùng của các nền tảng số.
Dự án đã triển khai các công cụ tương tác thực tế bao gồm nền tảng ESCAPE AI Debate – Chatbot AI được thiết kế như một công cụ rèn luyện kỹ năng, cho phép người dùng tương tác với các lập luận đối lập trong thời gian thực, từ đó hỗ trợ tiếp cận thông tin đa chiều.
Giao diện nền tảng ESCAPE AI Debate
Bên cạnh đó, dự án còn ứng dụng không gian tương tác AR (thực tế ảo tăng cường) để mô phỏng cơ chế vận hành của thuật toán đề xuất và các hiện tượng như “Filter Bubble” (Bong bóng lọc). Việc trực quan hóa các khái niệm trừu tượng giúp người tham gia dễ dàng nhận diện các quy trình định hướng thông tin trên không gian số.
Sinh viên trải nghiệm công nghệ tại không gian tương tác AR: Echo Chamber
Trong khuôn khổ chiến dịch, Talkshow với chủ đề “Tôi tư duy nên không bị ‘AI’ thay thế” được tổ chức vào ngày 18/3 tại Trường Đại học FPT. Sự kiện ghi nhận sự tham gia của hơn 300 sinh viên trực tiếp tại hội trường. Với sự góp mặt của diễn giả Ninh Quang Trường và ThS. Nhà nghiên cứu Lương Trung Kiên, buổi thảo luận đã tập trung phân tích vai trò của năng lực tư duy độc lập và giá trị của trải nghiệm con người trong việc kiểm soát các công cụ AI.
Bên cạnh đó, cuộc thi tranh biện “Escape Debate Competition” đã thu hút hơn 30 đội thi với 100 thí sinh từ các khối ngành Truyền thông, Báo chí trên địa bàn Hà Nội. Với sự tham gia của Hội đồng Giám khảo gồm PGS.TS Phạm Thị Thanh Tịnh, Ths Nguyễn Thị Ngọc và Ths Hoàng Phương Thảo, cuộc thi đã tạo ra diễn đàn để sinh viên phân tích các vấn đề về “Thiên kiến xác nhận” (Confirmation Bias) và tác động của AI đến nhận thức.
Khoảnh khắc tranh biện gay cấn của các đội thi tại đêm Chung kết.
Dự án ESCAPE – Press Escape, Shape Your Mind hướng tới mục tiêu phát triển thành một mô hình giáo dục năng lực số (Digital Literacy) có sức lan tỏa. Trưởng BTC – sinh viên Đặng Viết Tùng cho biết, dự án sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống Chatbot rèn luyện phản biện và số hóa các không gian tương tác thành các module học tập để triển khai tại các cơ sở giáo dục.
Việc chủ động nhận diện và phá vỡ các vòng lặp thông tin được xem là giải pháp để mỗi cá nhân giữ vững tư duy độc lập, từ đó làm chủ công nghệ và định hình bản sắc nhận thức trong kỷ nguyên số.
